Prosiectau’r adain eiddo yn cefnogi cymunedau ar draws Sir Ddinbych

Dros y 12 mis diwethaf, mae adain Eiddo Cyngor Sir Ddinbych wedi parhau i chwarae rôl hanfodol wrth gefnogi gwasanaethau, cymunedau a phreswylwyr ar draws y sir.

O wneud gwaith gwella a chynnal a chadw adeiladau cyhoeddus, i gefnogi prosiectau mawr a sicrhau bod asedau’r Cyngor yn ddiogel, effeithlon ac addas i’r diben, mae’r timau yn yr adain wedi bod yn rhan o amrywiaeth eang o waith pwysig.

Mae Llais y Sir yn edrych yn ôl ar rai o’r prosiectau allweddol a gwblhawyd yn ystod y flwyddyn, gan amlygu’r ymroddiad, yr arbenigedd a’r cydweithio a fu rhwng y gwahanol dimau sy’n helpu i reoli a gwella ystâd eiddo Sir Ddinbych.

Ers y llynedd, mae’r tîm Cynnal a Chadw Adeiladau wedi cefnogi gwaith gwella mawr yn Ysgol Dewi Sant, y Rhyl, gan helpu i foderneiddio a thrawsnewid ardal neuadd yr ysgol.

Roedd y prosiect hwn yn cynnwys ailadeiladu’r to, gwella inswleiddiad, gosod ffenestri gwydr dwbl perfformiad uchel, uwchraddio trefniadau mynediad a moderneiddio’r cyntedd a’r fynedfa, gan gynnwys gosod lifft i wella hygyrchedd.

Fe wnaeth y gwaith helpu i wella effeithlonrwydd ynni, lleihau ôl-troed carbon yr ysgol a chreu lle mwy diogel, mwy hygyrch a mwy modern i ddisgyblion, staff a’r gymuned ehangach.

Buont yn ymateb i ddifrod storm ym Mharc Dŵr SC2 hefyd, gan sicrhau bod yr adeilad yn ddiogel cyn rheoli gwaith disodli’r to a oedd yn beryglus.

Gan nad oedd y cyflenwr gwreiddiol yn masnachu bellach, cafodd to newydd ei ddylunio’n arbennig a’i wirio’n annibynnol gan ddefnyddio modelu llwyth gwynt sy’n benodol i’r safle.

Roedd angen datrysiad sgaffaldiau pwrpasol ar gyfer y prosiect oherwydd bod gwaith amddiffyn rhag llifogydd gerllaw yn atal mynediad traddodiadol, ac roedd cyflymder y gwynt yn cael ei fonitro bob dydd i gadw gweithwyr yn ddiogel.

Cafodd dalenni to crwm wedi’u creu’n bwrpasol, rhai’n fwy na 24 metr o hyd, eu cludo i’r safle dan drwyddedau llwyth anarferol. Bu gweithwyr cynnal a chadw yn cydlynu’r prosiect cymhleth gyda’r tenant, yswirwyr, ymgynghorwyr, peirianwyr, syrfewyr, addaswyr colled a thimau’r Cyngor sy’n rheoli’r gwaith amddiffynfeydd môr.

Y tîm cynnal a chadw fu’n rheoli’r prosiect, gan gysylltu â’n Tenant, ymgynghorwyr arbenigol, peirianwyr, yswirwyr, syrfewyr fforensig ac addaswyr colled, yn ogystal â chydweithwyr yn y Cyngor, gan gynnwys rhai sy’n rheoli’r gwaith amddiffynfeydd môr.

Dros y 12 mis diwethaf, mae’r tîm Dylunio ac Adeiladu wedi darparu a chefnogi amrywiaeth eang o brosiectau proffil uchel ar draws y sir, gan helpu i wella tai, darpariaeth addysg, hygyrchedd ac adfywio.

Mae cyflawniadau allweddol yn cynnwys cwblhau 22 o dai Cyngor newydd effeithlon o ran ynni yn Llwyn Eirin yn Ninbych, a adeiladwyd i safon Passivhaus ac sydd â phaneli solar a phympiau gwres o’r ddaear er mwyn helpu i leihau costau ynni’r cartref ac allyriadau carbon.

Mae’r tîm wedi dylunio a datblygu’r pwll hydrotherapi cyntaf o’i fath yn Sir Ddinbych hefyd, yn Ysgol Tir Morfa yn y Rhyl. Mae’n cefnogi datblygiad corfforol a lles disgyblion trwy gyfleuster newydd arbenigol sydd ar dir yr ysgol.

Ynghyd â hyn, mae’r tîm wedi cefnogi cam nesaf y gwaith ar safle hen Ysbyty Gogledd Cymru yn Ninbych, lle mae gwaith adfer a dymchwel yn helpu i ddatgloi cyfle i adfywio’r safle 53 erw yn y dyfodol ar gyfer tai, gofod masnachol ac ardaloedd cymunedol gwyrdd.

Mae gwaith yr adain wedi’i gydnabod trwy gynlluniau tai arobryn hefyd, gan gynnwys Llys Elizabeth yn y Rhyl, a enillodd wobr Datblygiad Tai Cymdeithasol Bach Gorau yng Ngwobrau LABC Cymru am ei gartrefi o ansawdd uchel, sy’n effeithlon o ran ynni, i breswylwyr 55 oed a hŷn.

Ers yr haf diwethaf, mae’r Tîm Ynni wedi parhau i arwain prosiectau sy’n gwella effeithlonrwydd o ran ynni, lleihau costau rhedeg a lleihau allyriadau carbon ar draws adeiladau a gwasanaethau’r Cyngor.

Yng nghartref gofal Cysgod y Gaer yng Nghorwen, mae’r tîm wedi gosod system storio ynni batri 40kWh ynghyd ag arae solar 21.36kWp, gan adeiladu ar waith blaenorol i ychwanegu paneli ffotofoltäig, goleuadau LED a gwelliannau i’r system wresogi.

Mae’r gwaith cyfun hwn wedi helpu i leihau defnydd nwy a thrydan yn sylweddol, lleihau allyriadau carbon a chefnogi gwefru dau gerbyd trydan sy’n gweithredu o’r safle er mwyn darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn y gymuned leol.

Mae’r tîm wedi darparu prosiect storio batris arloesol yng ngorsaf Gwastraff ac Ailgylchu Dinbych hefyd, gan osod 600kWh o gapasiti batri i wneud defnydd gwell o ynni solar a gynhyrchir ar y safle a chefnogi cerbydau gwastraff ac ailgylchu trydan.

Mae canlyniadau cynnar yn dangos bod defnydd ynni o’r grid yn y safle wedi gostwng fwy na hanner, a disgwylir i’r system arbed mwy na 76,000kWh y flwyddyn, lleihau costau o tua £16,000 a lleihau allyriadau carbon o tua 22 tunnell y flwyddyn.

Mae enghraifft arall o’r dull cydweithredol hwn i’w gweld yn Ysgol y Santes Ffraid, lle mae timau wedi bod yn cydweithio yn ystod ail hanner 2025 i wella effeithlonrwydd a pherfformiad prif adeilad y safle.

Daeth y prosiect â chefnogaeth at ei gilydd o’r rhaglen Hinsawdd a Natur, Cynnal a Chadw Adeiladau a’r Tîm Ynni, i ddarparu pecyn o welliannau o ran gwresogi, rheolyddion, goleuadau ac inswleiddiad.

Roedd gwaith yn cynnwys tynnu hen foeleri aneffeithlon wedi’u tanio ag olew a’u disodli â boeleri modern wedi’u tanio â LPG ar draws y ddwy brif ystafell beiriannau, gyda phum boeler wedi’u disodli a’r hen danc olew wedi’i symud.

Gosodwyd rheolyddion rheoli adeiladau modern hefyd, gan greu pum ardal ar wahân ar gyfer y prif adeilad a helpu’r safle i weithredu’n fwy effeithlon.

Yn ogystal, gosodwyd mwy na 140 o osodiadau golau LED, y disgwylir iddynt arbed tua 24,260kWh o drydan a thua £5,579 y flwyddyn.

Ychwanegwyd tua 240 metr sgwâr o inswleiddiad 300mm hefyd, gan gefnogi gwaith ehangach y Cyngor ymhellach o ran lleihau defnydd ynni, lleihau allyriadau a gwella cynaliadwyedd hirdymor ei adeiladau.

Meddai’r Cynghorydd Julie Matthews, Dirprwy Arweinydd ac Aelod Arweiniol Polisi, Cydraddoldeb a Strategaeth Gorfforaethol ac Asedau Strategol:  “Mae’r gwaith a wnaed gan ein timau Eiddo dros y 12 mis diwethaf yn dangos y rôl bwysig maen nhw’n ei chwarae wrth gefnogi preswylwyr, cymunedau a gwasanaethau’r Cyngor ar draws Sir Ddinbych. O wella ysgolion a lleoliadau gofal i ddarparu cartrefi effeithlon o ran ynni, lleihau allyriadau carbon a chefnogi prosiectau adfywio mawr, mae eu gwaith yn cael effaith uniongyrchol a pharhaus ar fywydau bob dydd pobl.

“Hoffwn ddiolch i’r holl dimau am eu hymroddiad, eu harbenigedd a’u hymrwymiad. Mae eu hymdrechion yn helpu i wneud ein hadeiladau’n fwy diogel, mwy hygyrch, mwy cynaliadwy a mwy parod i ddiwallu anghenion preswylwyr rŵan ac yn y dyfodol.”

Dewch i Ddarganfod Sir Ddinbych â’ch Cerbyd Trydan!

Mae hi’n dymor yr haf, ac felly mae mwy o olau dydd yn creu cyfle perffaith i grwydro a gweld y gorau sydd gan Sir Ddinbych i’w gynnig.

Wrth deithio mewn cerbyd yn yr oes fodern, gallech fod yn defnyddio injan hybrid neu fodur trydan i’ch helpu i gyrraedd llefydd gyda llai o effaith ar ein hinsawdd drwy ddarparu rhagor o filltiroedd am bris llai. 

Ers i bwyntiau gwefru cyhoeddus cyntaf y Cyngor ar gyfer cerbydau trydan gael eu gosod yn haf 2022, mae dros 4.5 miliwn o filltiroedd o deithio wedi’u darparu drwy fwy na 63,000 o sesiynau gwefru.

Ar gyfer perchnogion cerbydau trydan Sir Ddinbych a’r rhai sy’n byw y tu allan i’r sir, mae Llais y Sir yn mynd â chi ar wibdaith o amgylch pwyntiau gwefru cerbydau trydan cyhoeddus y Cyngor i’ch helpu i gynllunio eich taith o amgylch yr ardal i fwynhau golygfeydd Sir Ddinbych.

Mae ein rhwydwaith gwefru cerbydau trydan yn cynnig cyfle ardderchog i deithio o amgylch Sir Ddinbych a mwynhau’r holl atyniadau sydd gan y sir i’w cynnig wrth wefru eich cerbyd ar un o’r safleoedd.

A yw Rheilffordd Llangollen ar frig eich rhestr o atyniadau i ymweld â hwy yn Sir Ddinbych?  Gallwch ddechrau eich profiad ym Maes Parcio Lôn Las Corwen ger gorsaf y dref, sydd â phump o bwyntiau gwefru y gallwch eu defnyddio i bweru eich cerbyd trydan.  Beth am gamu’n ôl i’r gorffennol drwy deithio ar hyd llinell y rheilffordd tra mae eich dull cludiant modern yn gwefru?

Os ydych chi’n dechrau ar ochr Llangollen y rheilffordd, mae pwyntiau gwefru ar gael ym maes parcio Heol y Farchnad a hefyd ym maes parcio’r Pafiliwn. Bydd y lleoliadau gwych hyn hefyd yn rhoi amser i chi weld atyniadau fel Glanfa Llangollen, dringo’r llwybr i Gastell Dinas Brân neu fwynhau’r golygfeydd o Afon Dyfrdwy’n llifo trwy Langollen. 

Wrth neidio i’r car a gyrru draw i Ruthun, fe ddewch o hyd i bwyntiau gwefru ym maes parcio Cae Ddôl, sy’n eich rhoi chi o fewn tafliad carreg i ddysgu am Garchar Rhuthun. Os nad yw hynny’n ddigon o hanes i chi, gyda rhyw bum munud o gerdded, gallwch gyrraedd tŷ hanesyddol Nantclwyd y Dre.

Diddordeb mewn celf a chrefft? Mae cyfleusterau gwefru hefyd ar gael yng Nghanolfan Grefft Rhuthun, er mwyn i chi gael amser i bori drwy bopeth mae’r ganolfan yn ei gynnig wrth bweru’r car at y daith nesaf yn Sir Ddinbych.

Wrth fynd yn eich blaenau tua Dinbych, mae mannau gwefru trydan ar Lôn y Post yn y dref, sy’n rhoi cyfle perffaith i chi ddringo i bwynt uchaf y dref i weld adfeilion Castell Dinbych a muriau’r dref. 

Heb fod ymhell, yn Llanelwy, mae maes parcio’r Lawnt Fowlio yn y ddinas, sydd â chyfleusterau gwefru ac yn fan cychwyn gwych i fwynhau taith gerdded hardd ar hyd Afon Elwy neu i fynd i ryfeddu at bensaernïaeth hyfryd yr Eglwys Gadeiriol.

Os ewch chi yn eich blaenau i’r arfordir, mae’r Rhyl yn lleoliad perffaith i fwynhau seibiant a gwefru eich cerbyd.  Mae gan faes parcio Gorllewin Cinmel nifer o fannau gwefru, gan gynnwys cyfleusterau gwefru cyflym os ydych chi ar frys.  Os byddwch yn dewis gwefru eich cerbyd yn fan hyn, gallwch fynd am dro drwy ganol y dref tuag at yr arfordir i fwynhau traethau euraidd a phromenâd hyfryd y Rhyl, crwydro ardal yr harbwr, neu beth am gamu’n ôl i’r gorffennol drwy neidio ar Reilffordd Fach y Rhyl sy’n cylchu’r Llyn Morol.  Mae cyfleusterau gwefru hefyd ar gael ym maes parcio Ffordd Morley.

Ac yn olaf, wrth deithio i dref arfordirol gyfagos Prestatyn, fe welwch chi bwyntiau gwefru (gan gynnwys rhai cyflym) ym meysydd parcio Rhodfa Rhedyn a Rhodfa’r Brenin, sy’n rhoi amser i chi fwynhau canol tref Prestatyn neu, os ydych chi’n teimlo’n ddewr, fynd am dro i lawr at lan y môr i fwynhau’r atyniadau sydd yno.

Mae’r rhwydwaith cyhoeddus gwefru cerbydau trydan yn rhan o gamau gweithredu cyffredinol y Cyngor i fynd i’r afael â newid hinsawdd yn dilyn datgan Argyfwng Hinsawdd ac Ecolegol yn 2019 drwy leihau ôl-troed carbon y sir.

I gael rhagor o wybodaeth am y lleoliadau hyn, ymwelwch â’n gwefan.

"Mae’n teimlo fel cartref i mi o’r diwedd” – Stori Steve

Mae Steve Purse, sy’n byw yn y Rhyl, yn ymgyrchydd brwd, ac mae wedi bod i Senedd y DU i ymgyrchu ar sawl achlysur er mwyn cael cydnabyddiaeth o effaith profion niwclear ar deuluoedd personél.

Ac yntau’n fyr o gorffolaeth ac yn ddioddef o fethiant y system anadlol math dau, nid oedd ei gartref blaenorol yn caniatáu iddo fyw’n annibynnol, ac nid oedd yn gallu defnyddio ei gadair olwyn fodur yn y cartref.

Steve

Ymunodd Steve a’i deulu â’r Gofrestr Tai Arbenigol ym mis Ionawr 2021. Bu Steve a’i deulu’n gweithio’n agos â Rheolwr Cofrestr Tai Arbenigol y Cyngor a Therapyddion Galwedigaethol i symud i eiddo mwy priodol gydag addasiadau. Golygodd hyn waith ymchwil helaeth i sicrhau eu bod yn addas i ddiwallu anghenion Steve, ond bod y teulu cyfan hefyd yn gallu eu defnyddio.

Mae’r addasiadau hyn wedi galluogi Steve i fyw’n fwy annibynnol a gwella ansawdd bywyd i’w deulu ac iddo ef ei hun.

Cownter ergonomig yn y gegin

Defnyddiwyd adnoddau mewnol i gwblhau asesiad ar gyfer Steve er mwyn deall ei ofynion o fewn amgylchedd cegin.

Defnyddiwyd yr ystafell ailalluogi yng Nghanolfan Ddydd Hafan Deg yn y Rhyl gan Steve a’i deulu i brofi a mesur yr amrywiaeth o elfennau pwrpasol a oedd eu hangen yn eu cartref newydd.

Amcan yr ystafell yn Hafan Deg yw copïo cartref, ac mae’n cynnwys cownter ergonomig y gellwch ei addasu a phopty hawdd mynd ato, sy’n caniatáu mesuriadau a rhyngweithio hawdd lle bo’r angen. Nodwyd y byddai’n rhaid ystyried addasiadau nad oedd wedi eu gwneud eisoes, er mwyn i Steve allu cyrraedd pethau.

Drwy’r Gofrestr Tai Arbenigol, caiff cartrefi fel un Steve eu caffael drwy Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig; gellir gwneud addasiadau yn y cartrefi hyn yn bwrpasol ar gyfer yr unigolyn, gan alluogi preswylwyr i fyw bywydau llawn ac annibynnol.

Wrth siarad am ei brofiad, dywedodd Steve:

“Roedd y cartref lle’r oeddem yn byw cyn hyn yn hollol anaddas – nid oeddwn yn gallu cael fy nghadair olwyn i’r tŷ, hyd yn oed. Roedd y drysau’n gul a doeddwn i ddim yn gallu cyrraedd unrhyw beth. Doedd o ddim yn gartref teuluol i ddweud y gwir.

Cawsom alwad ffôn i ddweud bod yr eiddo hwn ar gael; pan welsom ni o, roeddem yn meddwl ei fod yn edrych yn hyfryd. Fe allaf i gael fy nghadair olwyn yn syth i’r tŷ o’r dreif rŵan. Mae’n siŵr bod rhai pobl yn cymryd hynny’n ganiataol, ond, i mi, roedd hynny’n beth newydd ac yn rhywbeth mawr.”

Gan gydweithio â chyflenwr arbenigol lleol, dyluniwyd ystafell ymolchi gyda thoiled a basn ymolchi pwrpasol, y gellir eu symud i fyny ac i lawr, i alluogi Steve i ymgymryd â’i ofal personol ei hun, a hwyluso trosglwyddiadau diogel ac annibyniaeth. Cafwyd datrysiad i gyfyngiadau o ran dyluniad yr eitemau, sef gosod y toiled a’r basn ymolchi yn sownd yn llawr concrit yr ystafell ymolchi er mwyn sicrhau’r uchder isaf ar gyfer gofynion Steve.

Toiled sy’n codi a gostwng

Wrth siarad am yr addasiadau yn ei gartref, dywedodd Steve:

“Mae’r toiled sy’n codi a gostwng yn newid byd i mi. Mae’r offer technolegol hyn yn soffistigedig. Dyna, i mi, ydy’r rhan fwyaf o’m hannibyniaeth, sef y toiled.”

Yn ogystal â thoiled sy’n codi a gostwng, mae yna freichiau pwrpasol yn yr ystafell ymolchi a chawod bwrpasol y gall y teulu cyfan ei defnyddio.

Cafodd y gegin yng nghartref Steve ei hailddatblygu hefyd. Mae’n cynnwys hob a sinc sy’n codi a gostwng, a phopty pwrpasol. Mae tapiau’r sinc wedi eu gosod mewn lle sy’n galluogi Steve i wneud diod iddo’i hun a chyrraedd cyfleusterau i olchi ei ddwylo a golchi llestri – tasg nad oedd Steve yn gallu ei gwneud ynghynt.

Meddai Steve:

“Mae’r sinc yn codi a gostwng, ac mae’r tapiau wedi cael eu haddasu fel fy mod yn gallu eu defnyddio nhw a golchi’r llestri.

Mae’r hob hefyd yn codi a gostwng, ac mae’r rheolyddion o fewn cyrraedd, felly gallaf goginio; ac mae drws y popty yn un ‘llithro a chuddio’, sy’n golygu fy mod yn gallu ei ddefnyddio’n iawn ac yn ddiogel. Rydw i’n gallu mynd at y bwrdd bwyd gyda fy nghadair olwyn hefyd.”

Nid yn unig bod yr eiddo wedi helpu Steve, ond mae wedi dod â’r teulu cyfan at ei gilydd a lleihau dibyniaeth Steve ar eraill ar gyfer tasgau pob dydd.

“Mae’r toiled yn anhygoel – mae’n codi a gostwng a gellir ei osod ar uchder pwrpasol i’r holl deulu ei ddefnyddio.

Gan fod tu mewn yr eiddo wedi ei addasu rŵan, mae popeth o fewn cyrraedd.

Mae’n teimlo fel cartref i mi o’r diwedd bellach.”

Digwyddiad Ymgynghori ar Bentref Plant y Rhyl

Delwedd gan Balfour Beatty.

Gwahoddir trigolion, busnesau ac ymwelwyr â'r Rhyl i fynychu digwyddiad ymgynghori i weld y cynigion diweddaraf i wella Pentref y Plant, sydd wedi'u llunio yn sgil adborth o ymgynghoriadau a digwyddiadau ymgysylltu blaenorol.

📅 Dydd Mercher 12 Awst

📍 Marchnad y Frenhines

⏰ 14:00 – 19:00

7 o hanfodion ar gyfer antur yng Nghymru sy'n barod am eu siwrne nesaf

Mae Cymru eisoes yn un o ailgylchwyr gorau'r byd, a dweud y gwir, rydyn ni’n ail yn y siartiau byd-eang ar hyn o bryd. Ond mae pob antur wych eisiau cyrraedd Rhif 1.

Yr haf hwn, rydyn ni’n cefnogi ymgyrch Bydd Wych. Ailgylcha. gan Cymru yn Ailgylchu i helpu i wireddu hynny, un botel, can a chroen banana ar y tro.

Mae gan bob peth ailgylchadwy stori i'w hadrodd sy’n parhau ar ôl i chi orffen gydag ef.

Rhowch ef yn y bin cywir i gadw deunyddiau gwerthfawr mewn cylchrediad am flynyddoedd i ddod, boed yn cael ei droi’n rhywbeth newydd neu’n helpu i bweru Cymru, fel ein gwastraff bwyd.

Dyma saith o hanfodion antur sy'n barod am eu pennod nesaf.

1. Y botel ddiod sy'n barod ar gyfer ei hantur nesaf yng Nghymru
   Ar ôl eich cadw’n ddisyched ar lwybr arfordirol, llwybr castell neu gopa mynydd, mae gan eich potel ddiod blastig ddigon ar ôl yn y tanc.

Mae ailgylchu dim ond un botel blastig yn arbed digon o ynni i bweru ffôn clyfar 14 gwaith! Mae hynny’n eitha’ da am rywbeth a dreuliodd y rhan fwyaf o'r dydd yn rholio o gwmpas mewn sach gefn.

Mae ei hantur nesaf yn dechrau gyda'r bin cywir.

2. Y can sydd eisoes yn cynllunio ei gopa nesaf
   Mae caniau diodydd alwminiwm yn un o wir arwyr ailgylchu.

Gellir eu hailgylchu dro ar ôl tro heb ddirywiad mewn ansawdd, sy’n eu gwneud yn un o’r deunyddiau mwyaf anhygoel yn y byd ailgylchu.

Rhowch ef yn y bin cywir a gallai fod yn ôl ar y silffoedd ac allan ar y llwybrau ymhell cyn yr haf nesaf.

3. Y botel wydr gyda milltiroedd i fynd o hyd
   Mae gwydr yn ddeunydd sy'n dwli ar bennod arall. Gellir ei ailgylchu’n ddiddiwedd a’i drawsnewid yn boteli a jariau newydd dro ar ôl tro.

Yn well fyth, mae ailgylchu un botel wydr yn arbed digon o ynni i bweru bwlb golau am oriau. Un dewis syml a wnaed ar lethrau bryn yng Nghymru, yn mynd y filltir ychwanegol.

4. Y botel eli haul sy'n cadw'r amseroedd da’n llifo
   Mae eli haul yn hanfodol yn yr haf yng Nghymru, p'un a ydych chi'n crwydro arfordir Sir Benfro neu'n mwynhau'r golygfeydd o gopa’r Wyddfa. Ond ’dyw ei gwaith heb ei orffen pan mae’r botel yn wag.

Pan gaiff ei ailgylchu, gellir troi’r plastig yn nwyddau newydd, gan helpu deunyddiau gwerthfawr i aros yn ddefnyddiol yn hirach. Mae'r un peth yn wir am lawer o'r hanfodion bob dydd rydyn ni'n eu pacio ar gyfer diwrnod allan, o bethau ymolchi i lanweithydd dwylo i erosolau. Rhowch nhw yn y bin cywir.

Diogelu ’chydig ar eich croen. Diogelu ’chydig ar y blaned hefyd.

5. Y ffoil sydd wedi bod ar bicnic eithriadol
   Boed yn lapio’ch brechdan ar ben clogwyn, eich byrbrydau ar lwybr coedwig neu eich picnic ar y traeth, mae gan ffoil un o'r gyrfaoedd hiraf mewn ailgylchu.

Mae cynhyrchu nwyddau o alwminiwm wedi'i ailgylchu yn defnyddio tua 95% yn llai o ynni na'u gwneud o ddeunyddiau crai. Mae hynny’n golygu y gallai'r belen fach yna o ffoil fod yn gwneud gwahaniaeth ymhell ar ôl i’ch lliw haul bylu a’ch esgidiau sychu.

6. Y pot iogwrt sy’n barod ar gyfer antur Gymreig arall
   O frecwast ar y traeth i fyrbryd oddi cartref, mae potiau a thybiau yn rhan gyfarwydd o unrhyw ddiwrnod allan yng Nghymru.

Peidiwch â gadael i'r hwyl stopio ar ôl bwyta. Pan gânt eu hailgylchu'n gywir, gellir troi potiau a thybiau plastig yn nwyddau a deunydd pacio newydd, gan helpu i gadw deunyddiau gwerthfawr mewn cylchrediad yn hirach.

Gallai pot iogwrt heddiw fod yn dwb hwmws fory. Dyna drawsnewidiad go iawn!

7. Y croen banana gyda phŵer rhyfeddol
   Mae rhai o'r perfformwyr mwyaf trawiadol yn llechu mewn lleoedd syfrdanol o amlwg.

Yng Nghymru, mae gwastraff bwyd sy’n cael ei gasglu i'w ailgylchu yn cael ei droi'n ynni adnewyddadwy a gwrtaith llawn maetholion.

A dweud y gwir, gall dim ond un croen banana wedi'i ailgylchu gynhyrchu digon o ynni adnewyddadwy i wefru ffôn clyfar yn llawn. Dyna fwy o luniau o olygfeydd godidog Cymru, mwy o fideos o adegau cofiadwy, a rhagor o gyfleoedd i gipio hud yr haf yng Nghymru.

Felly pan fyddwch chi'n mwynhau Cymru'r haf hwn gwnewch yn siŵr bod eich holl wastraff bwyd, o greiddiau afalau a chrwyn na ellir eu bwyta, i fagiau te, plisgyn wyau a bwyd dros ben, oll yn mynd i’r cadi gwastraff bwyd.

Mae pob antur wych yn haeddu pennod arall

O boteli a chaniau i botiau iogwrt a chrwyn banana, mae gan bob eitem ailgylchadwy'r potensial i wneud rhywbeth anhygoel ar ôl i chi orffen ag ef.

Ac mae pob eitem sy'n cael ei hailgylchu'n gywir yn helpu Cymru i symud un cam yn nes at y brig.

Felly pan fyddwch chi allan yn crwydro cestyll, arfordiroedd, mynyddoedd a phopeth rhyngddynt yr haf hwn, rhowch yr anrheg haeddiannol i’ch ailgylchu. Dewiswch y bin cywir.

Eisiau gweld ble maen nhw'n mynd nesaf? Ewch i Cymru yn Ailgylchu i ddarganfod y daith mae eich ailgylchu'n mynd arni ar ôl ichi ei daflu i’r bin.

7 o ffefrynnau’r ŵyl sy’n barod am barti yn bell ar ôl y gân olaf

Mae Cymru eisoes yn un o wledydd gorau'r byd am ailgylchu. A dweud y gwir, rydyn ni’n agos iawn at frig y siartiau byd-eang. Ond mae pob act wych eisiau cyrraedd Rhif 1.

Yr haf hwn, rydyn ni’n cefnogi Bydd Wych. Ailgylcha. gan Cymru yn Ailgylchu i helpu i wireddu hynny, un botel, can a chroen banana ar y tro.

Mae gan bob peth ailgylchadwy stori i'w hadrodd sy’n parhau ar ôl iti orffen gydag ef.

Rho fe yn y bin cywir i gadw deunyddiau gwerthfawr mewn cylchrediad am flynyddoedd i ddod, boed yn cael ei droi’n rhywbeth newydd neu’n helpu i bweru Cymru, fel ein gwastraff bwyd.

Dyma saith o ffefrynnau’r ŵyl sy’n barod am eu perfformiad nesaf.

1. Y botel ddiod sy'n barod am ei brif set nesaf

Ar ôl torri dy syched am ddiwrnod o ddawnsio, mae gan y botel ddiod blastig ddigon ar ôl yn y tanc.

Mae ailgylchu dim ond tair potel blastig yn arbed digon o ynni i bweru deciau DJ am tua dwy awr. Mae hynny’n eitha’ da i rywbeth a dreuliodd y rhan fwyaf o'r dydd yn rholio o gwmpas mewn sach gefn.

Mae cyfle nesaf y botel i serennu’n dechrau gyda'r bin cywir.

2. Y can sy’n cynllunio ei ddychweliad yn barod

Mae caniau diod alwminiwm yn un o sêr y byd ailgylchu.

Gellir eu hailgylchu dro ar ôl tro heb ddirywiad mewn ansawdd, sy’n eu gwneud yn un o sêr anfarwol y byd ailgylchu.

Rho’r can yn y bin cywir a gallai fod yn ôl ar y llwyfan ymhell cyn y tymor gwyliau nesaf.

3. Y botel wydr sy’n gofyn am un gân arall

Mae gwydr yn ddeunydd arall sy'n hoffi encôr. Gellir ei ailgylchu’n ddiddiwedd a’i drawsnewid yn boteli a jariau newydd dro ar ôl tro.

Yn well fyth, mae ailgylchu un botel wydr yn arbed digon o ynni i bweru amp gitâr am tua chwe awr. Un dewis syml, llond gwlad o egni encôr.

4. Y botel eli haul sy’n helpu i gadw'r amseroedd da’n llifo

Mae eli haul yn un o hanfodion yr haf. Ond ’dyw’r gwaith ddim yn dod i ben pan mae’r botel yn wag.

Pan gaiff ei ailgylchu, gellir troi’r plastig yn nwyddau newydd, gan helpu deunyddiau gwerthfawr i aros yn ddefnyddiol yn hirach. Mae'r un peth yn wir am lawer o'r hanfodion bob dydd rydyn ni'n eu cludo gyda ni, o bethau ymolchi i lanweithydd dwylo i erosolau. Rho nhw yn y bin cywir.

Diogelu ’chydig ar dy groen. Diogelu ’chydig ar y blaned hefyd.

5. Y ffoil sy'n gwrthod gadael y dawnslawr

P’un a lapio'r frechdan, rôl frecwast neu dy hoff fyrbryd gŵyl oedd e, ffoil sydd ag un o'r gyrfaoedd ailgylchu hiraf.

Mae cynhyrchu nwyddau o alwminiwm wedi'i ailgylchu yn defnyddio tua 95% yn llai o ynni na'u gwneud o ddeunyddiau crai. Sy'n golygu y gallai'r belen fach yna o ffoil fod yn gwneud gwahaniaeth ymhell ar ôl iti dynnu band arddwrn yr ŵyl.

6. Y pot iogwrt sy’n barod am rownd arall o hwyl

O frecwast i fyrbrydau oddi cartref, mae potiau a thybiau yn rhan annatod o bicnic.

Paid â gadael i'r hwyl stopio ar ôl bwyta. Pan gânt eu hailgylchu'n gywir, gellir troi potiau a thybiau plastig yn nwyddau a deunydd pacio newydd, gan helpu i gadw deunyddiau gwerthfawr mewn cylchrediad yn hirach.

Gallai pot iogwrt heddiw fod yn dwb hwmws fory. Sôn am weddnewidiad!

7. Y croen banana gydag addewid annisgwyl

Mae rhai o'r perfformwyr mwyaf trawiadol yn gwbl ddiymhongar.

Yng Nghymru, mae gwastraff bwyd sy’n cael ei gasglu i'w ailgylchu yn cael ei droi'n ynni adnewyddadwy a gwrtaith llawn maetholion.

A dweud y gwir, gall dau groen banana wedi'u hailgylchu gynhyrchu digon o ynni adnewyddadwy i wefru ffôn clyfar yn llawn. Mae hynny’n golygu mwy o fideos. Mwy o luniau. A mwy o gyfleoedd i gofnodi dy hoff atgofion o’r ŵyl.

Felly pan fyddi di'n mwynhau Cymru'r haf hwn gwna’n siŵr bod dy holl wastraff bwyd – o greiddiau afalau a chrwyn na ellir eu bwyta, i fagiau te, plisgyn wyau ac esgyrn – yn mynd i’r bin gwastraff bwyd.

Mae pob act wych yn haeddu encôr

O boteli a chaniau i botiau iogwrt a chrwyn bananas, mae gan bob eitem ailgylchadwy'r potensial i wneud rhywbeth anhygoel ar ôl i ti orffen â hi.

Ac mae pob eitem sy'n cael ei hailgylchu'n gywir yn helpu Cymru i symud un cam yn nes at y brig.

Felly pan fyddi di allan yn mwynhau gwyliau, digwyddiadau a diwrnodau allan ledled Cymru'r haf hwn, rho’r encôr haeddiannol i dy ailgylchu. Dewisa’r bin cywir.

Eisiau gweld ble maen nhw'n mynd nesaf? Dos i Cymru yn Ailgylchu i ddarganfod y daith mae dy ailgylchu'n mynd arni ar ôl iti ei ailgylchu https://www.walesrecycles.org.uk/cy 

Ydych chi erioed wedi ystyried ble mae eich treth cyngor yn mynd?

Mae llawer yn meddwl bod treth cyngor yn talu am bopeth y mae awdurdod lleol yn ei gynnig, fodd bynnag, dim ond 26% o gyfanswm gwariant y Cyngor yw'r arian a gesglir gan drigolion yn flynyddol.

Mae mwyafrif y cyllid (62%) yn dod ar ffurf 'Grant Cymorth Refeniw' gan Lywodraeth Cymru, tra bod y 12% sy'n weddill yn dod o drethi busnes, sef treth eiddo y mae busnesau'n ei dalu i helpu tuag at ariannu gwasanaethau lleol. Gallwch ddysgu mwy am sut mae'r Cyngor yn cael ei ariannu ar ein gwefan.

Felly ble mae’r treth cyngor yn mynd? Rydym wedi cynhyrchu infograffig yn seiliedig ar dreth cyngor eiddo Band D i geisio rhoi esboniad clir o sut mae taliadau treth cyngor yn cael eu defnyddio i ariannu ystod o wasanaethau i drigolion yn y sir. Er bod yr infograffig hwn yn rhoi darlun o sut mae'r arian yn cael ei rannu rhwng gwahanol wasanaethau, mae deall beth mae trigolion yn ei gael am yr arian hwnnw’n bwysig. (Gellir gweld yr infograffig ar ddiwedd yr erthygl.)

Fel y gwelwch, mae mwyafrif gwariant treth cyngor yn mynd tuag at amddiffyn y rhai mwyaf bregus ac agored i niwed yn ein cymdeithas, gyda 66% yn cael ei wario ar ysgolion ac addysg a gofal cymdeithasol i oedolion a phlant.

Gydag Addysg yn cyfrif am 36.7% o’r gwariant, golyga hyn y gall Sir Ddinbych addysgu tua 16,500 o ddisgyblion mewn 44 ysgol gynradd, 2 ysgol pob oed, 2 ysgol arbennig, 6 ysgol uwchradd ac 1 uned cyfeirio disgyblion ar draws y sir, gyda thua 780 o athrawon yn darparu'r addysg.

Yn y maes addysg o hyd, mae cludiant ysgol yn cyfrif am 2.9% ac mae'r Cyngor yn cludo tua 2,871 o ddysgwyr yn ddiogel i ysgolion ledled y sir. Caiff 650 o deithiau bws ysgol a thacsi eu gwneud bob diwrnod ysgol.

Yn y cyfamser, mae gofal cymdeithasol oedolion a phlant yn cyfrif am 29.8% o wariant treth y Cyngor. Yn 2024-2025 cafodd oddeutu 668 aelod o staff dros 25,000 o gysylltiadau gyda'r plant a'r oedolion mwyaf agored i niwed gan ddarparu pecyn o ofal a chymorth lle bo’n briodol sy’n rhoi cyfle i'r trigolion hyn gael dewis, mynegi barn, a chael rheolaeth dros eu bywydau.

Mewn meysydd gwasanaeth eraill, mae 1.9% yn mynd tuag at ddiogelu'r cyhoedd ac iechyd yr amgylchedd ac mae timau'r Cyngor yn archwilio tua 720 o fwytai, caffis a lleoedd tecawê bob blwyddyn i sicrhau eu bod yn ddiogel ar gyfer trigolion Sir Ddinbych.

Mae gwagio biniau ac ailgylchu yn cyfrif am 1.8% o'ch bil treth cyngor, sy'n cyfateb i £32.89 y flwyddyn (yn seiliedig ar eiddo Band D). Mae hynny'n cynnwys casglu tua 73,000 o gynwysyddion o dros 47,000 o gartrefi bob wythnos ledled y sir.

Am 1.8% o'r dreth cyngor rydym yn cynnal 1,419km o ffyrdd (ac eithrio cefnffyrdd), 601 o bontydd priffyrdd a chelfertau, 302 o waliau a 26,000 o gwlïau. Ac am 0.8%, rydym yn cynnal 11,763 o oleuadau stryd a 1,547 o arwyddion a bolardiau wedi'u goleuo ledled y sir.

Hwyrach bod rhai gwasanaethau nad yw trigolion yn ymwybodol eu bod dan reolaeth cyngor, er enghraifft Gwasanaethau Cefn Gwlad a Threftadaeth. Gydag 1.1% o dreth cyngor yn mynd i'r gwasanaeth cefn gwlad, mae'r timau'n rheoli dros 80 o safleoedd a mwy na 1,200 hectar o ardaloedd gwyrdd cyhoeddus ar gyfer hamdden a chadwraeth. Mae'r rhain yn amrywio o Barciau Gwledig Loggerheads a Moel Famau, meithrinfa goed y sir yn Llanelwy, Pwll Brickfield yn y Rhyl, Ffordd Dyserth Prestatyn, Llain Llantysilio yn Nyffryn Dyfrdwy a nifer o fannau cymunedol a mwynder llai ar draws y sir.

Mae’r gwasanaeth treftadaeth yn cyfrif am 0.9% o wariant treth y cyngor, ac am hyn, mae'r gwasanaeth yn cynnal a hyrwyddo hanes unigryw'r sir, gan ofalu am safleoedd hanesyddol pwysig gan gynnwys Carchar Rhuthun, Plas Newydd, Nantclwyd Y Dre, Amgueddfa'r Rhyl (sydd yn y llyfrgell) a storfa gasgliadau fawr. Mae'r gwaith hwn yn sicrhau bod hanes cyfoethog Sir Ddinbych yn parhau i fod yn hygyrch ar gyfer addysg, lles a mwynhad.

Mae cynllunio a datblygu economaidd yn cyfrif am 0.7% o wariant y treth cyngor ac am hynny mae'r Awdurdod Cynllunio Lleol yn prosesu tua 1,000 o geisiadau cynllunio bob blwyddyn ochr yn ochr â 10-20 o apeliadau a 50-100 o ymholiadau cyn-ymgeisio. Rydym hefyd yn ymateb i dros 500 o achosion cydymffurfio cynllunio.

Mae’r llyfrgelloedd yn cyfrif am 0.5% o’r gwariant ac yn 24-25, cynhaliodd  y llyfrgelloedd 514 o sesiynau Dechrau Da i bron i 6,500 o blant. Hefyd cafodd 2,869 o lyfrau sain eu benthyg i 1,028 o aelodau drwy Borrowbox (rhan o'r Cynnig Digidol) ac argraffwyd dros 56,000 o dudalennau ar argraffyddion mynediad cyhoeddus.

Nid yw'r holl dreth cyngor a gesglir yn talu am wasanaethau'r cyngor yn unig, mae 2.5% yn mynd tuag at y Gwasanaeth Tân i gyfrannu at ariannu amddiffyniad ac atal tân ledled y sir.

Dywedodd y Cynghorydd Delyth Jones, Aelod Arweiniol dros Gyllid yng Nghyngor Sir Dinbych, “Rwy’n falch o weld yr infograffig yma’n cael ei chynhyrchu a’i rhyddhau. Gobeithio y bydd yn rhoi’r cyd-destun sydd ei angen ar drigolion i ddeall sut mae eu taliadau treth cyngor yn cael eu defnyddio i gefnogi’r amrywiaeth o wasanaethau a ddarperir gan y Cyngor.

 “Mewn hinsawdd ariannol sy’n parhau i fod yn heriol barhaus, mae’n bwysig bod yn agored a thryloyw ynglŷn â’r costau a’r pwysau. Mae hefyd yn bwysig pwysleisio bod llawer o agweddau’r gwariant, yn hollol briodol, wedi’u hanelu at y gofyniad cyfreithiol i ddarparu Gofal Cymdeithasol i Oedolion, Gwasanaethau Plant, ac Addysg ac ati. Dyma’r meysydd sy’n cefnogi’r rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas.”

Ydych chi wedi cwrdd â'n Tîm Dechrau Da ni?

Maen nhw'n cynnal sesiynau wythnosol rhigwm dwyieithog sydd am ddim i fabanod a phlant bach ym mhob un o'n llyfrgelloedd. Nid yw byth yn rhy gynnar i ddechrau rhannu llyfrau a rhigwm gyda'ch babi ac fe welwch chi ddetholiad gwych o lyfrau i bob oed yn ein llyfrgelloedd.

Mae ein llyfrgelloedd yn rhad ac am ddim i ymuno, mae llyfrau am ddim i'w benthyca ac nid oes unrhyw ffioedd hwyr!

Mae'r amser rhigwm Dechrau Da yn ffordd wych o feithrin eich hyder wrth rannu llyfrau a rhigymau gyda rhai bach, a hefyd yn ffordd wych o gwrdd â rhieni newydd eraill.

Archebwch eich lle amser rhigwm am ddim yma. 

Taith Josh

Wedi i’w berthynas chwalu fe aeth Josh, sy’n 34 oed, i chwilio am gymorth gan dîm digartrefedd y Cyngor blwyddyn dwethaf. Ym mis Chwefror 2025, rhoddwyd Josh mewn llety dros dro a chafodd ymarferydd cefnogi atal digartrefedd ei ddynodi ar ei gyfer.

Josh

“Roeddwn yn ddigartref ddechrau’r flwyddyn dwythaf. Roeddwn wedi bod yn ddigartref o’r blaen a chefais fy rhoi mewn llety dros dro yn flaenorol, ond nid oeddwn yn y meddylfryd iawn yn flaenorol i geisio datrys fy sefyllfa yn ehangach.

Dim ond am gyfnod byr yr oeddwn i yno’r tro hwn. Roeddwn yn gofyn i bawb, yn ceisio dod o hyd i fy fflat fy hun. Yn y diwedd mi ddes o hyd i un a symud allan o’r llety dros dro yn weddol gyflym.”

Fis yn ddiweddarach roedd Josh yn rhentu llety yn breifat er mwyn byw ynddo ac roedd yn awyddus i ysgrifennu’r bennod yn ei stori.

“Tra roeddwn yn y llety dros dro, fe soniodd fy ymarferydd cefnogi atal digartrefedd wrtha i am gyrsiau Intuitive Thinking Skills.

Roeddwn ychydig yn amheus am wneud y cyrsiau i ddechrau, ond doeddwn i ddim yn sylweddoli tan i fi fynd arnynt nad oedd gen i mewn gwirionedd ddim byd i’w golli a phopeth i’w ennill o roi cyfle i’r cyrsiau.

Fe ddechreuais y cyrsiau ym mis Ebrill a mis Mawrth o 2025. Fe wnes i’r cwrs sgiliau ar gyfer bywyd gyntaf ac fe wnes i fwynhau yn fawr a dysgu llawer ohono.

Mae’n eich dysgu chi sut i ymdrin â’ch meddylfryd eich hun a sut rydych chi’n meddwl am broblemau. Roeddwn i’n arfer cael trafferth mawr gyda fy hyder ac yn amau fy hun drwy’r amser.

Gofynnwyd i mi ar ddechrau’r cwrs beth fyddwn i’n hoffi ei wella, ac felly fe nodais waith gyda fy hyder.”

Aeth Josh wedyn ymlaen i gymryd y cwrs gwybodaeth, cyngor ac arweiniad, gan ddysgu llawer mwy.

“Fe es ymlaen i wneud y cwrs gwybodaeth, cyngor ac arweiniad, a ddysgodd fwy o agweddau technegol i mi. Fe fyddwn yn cael fy rhoi yn esgidiau pobl eraill ac fe ddysgais sut i helpu’r rhai hynny a allai fod yn fwy diamddiffyn.

Fe ddysgais sut i helpu eraill a allai fod yn wynebu amgylchiadau fel digartrefedd neu efallai yn cael trafferth gyda chamddefnyddio sylweddau.

Erbyn dechrau’r haf, cafodd Josh gynnig lleoliad fel llysgennad gyda’r tîm Intuitive Thinking gyda’r gobaith y byddai’r cynllun wedyn yn arwain at swydd barhaol o fewn y tîm ei hun.

“Roeddwn wir yn llawn cyffro gan mai hwnnw oedd y lleoliad roeddwn i ei eisiau fwyaf o’r rhai a gafodd eu cynnig i mi. Fe ddysgais i roi areithiau a gweinyddu hyfforddiant drwy gysgodi aelodau o’r tîm. Fe helpodd hynny fy hyder gymaint, sefyll i fyny a siarad o flaen pobl. Roeddwn yn ofnus iawn ar y dechrau, ond fe ddaeth yn haws ac yn haws dros amser.

Roeddwn rhyw ddeufis i mewn yn fy lleoliad gyda’r tîm pan ges gynnig swydd yn y sector ynni ac roeddwn yn teimlo na allwn wrthod y swydd.

Roedd y sgiliau roeddwn wedi eu dysgu yn ystod y cyrsiau roeddwn wedi eu cymryd, a fy lleoliad wedi rhoi gymaint o hyder i mi yn fy rôl newydd. Mae’r swydd hon mor wahanol i’r hyn rydw i wedi ei wneud o’r blaen, ac mae’r sgiliau newydd hyn wedi rhoi’r hyder i mi i fynd a rhoi cynnig ar rywbeth newydd. Dyma beth rydw i wedi elwa fwyaf ohono.

Roeddwn wedi arfer parhau i wneud y pethau yr oeddwn yn gyfforddus â nhw cyn i mi wneud y cyrsiau hyn. Roeddwn yn gwneud yr hyn yr oeddwn i wastad wedi ei wneud, ond yn y pen draw roeddwn yn cael yr un canlyniadau. Roeddwn yn teimlo fel mod i wedi treulio blynyddoedd yn llonydd i ddweud y gwir.

Ers i mi fynd ar y cyrsiau hyn dydw i erioed wedi teimlo cystal yn fy mywyd. Mae’n swnio’n wallgof i ddweud y gall cwrs newid hynny, ond fe ddysgais pam rwy’n meddwl am bethau a sut i fynd i’r afael â’r meddyliau hynny.”

Mae Josh wedi dewis ffyrdd mwy cadarnhaol o dreulio’r amser.

“Rydw i wedi gwneud dewisiadau iachach yn fy mywyd nawr, roeddwn yn ei chael yn anodd gyda diflastod pan ddes i’n sobr tua phedair blynedd yn ôl, roeddwn i angen elfennau eraill.

Fe ddechreuais i chwarae golff a mynd i’r gampfa. Rydw i nawr yn aelod o Glwb Golff Y Rhyl.”

Mae Josh nawr wedi graddio o’r cyrsiau Intuitive Thinking gyda nifer o dystysgrifau, ac mae’n mwynhau ei rôl newydd yn y sector ynni.

“Dwi’n credu y byddai’r cyrsiau hyn o fudd i bawb; does dim rhaid i chi fod mewn sefyllfa wael i fynd arnynt. Wnewch chi ddim colli dim o ddysgu o’r cwrs hwn, cyn belled â’ch bod yn buddsoddi ynddo rydych yn mynd i elwa ohono.

Mae pobl wedi dweud eu bod yn gallu gweld newid yn fy hyder. O lle roeddwn i fis Chwefror i lle rydw i nawr, mae’n teimlo fel dau unigolyn gwahanol. Roeddwn i’n teimlo ar goll a doedd gen i ddim gobaith i ddweud y gwir. Fe ddysgodd fi i feddwl yn wahanol a meddwl yn rhesymegol am sefyllfaoedd. Mae wedi fy helpu i gael y ffocws a’r cymhelliant i gael yr hyn rydw i ei eisiau.

Roedd fel effaith pelen eira, cyn gynted ag y penderfynais i ddechrau helpu fy hun, fe ddaeth pethau’n well yn raddol.”

Adfer y Gorffennol, Adeiladu'r Dyfodol: Nantclwyd y Dre

Mae Rhuthun yn dref sy’n gyforiog o hanes. Llosgwyd hi i’r llawr gan Owain Glyndŵr yn y flwyddyn 1400 ac mae llawer o naws hanesyddol y dref fel rydym ni’n ei hadnabod hi heddiw yn dod o’r bensaernïaeth ffrâm goed a oedd yn gyffredin yn yr ardal yn ystod cyfnod ei hailadeiladu.

Ymysg y strydoedd hyfryd a’r adeiladau hanesyddol mae darn pwysig iawn o dreftadaeth adeiledig Rhuthun, sef Nantclwyd y Dre. Cafodd ei adeiladu yn wreiddiol fel tŷ neuadd i wehydd, felly mae bron i 600 mlynedd o hanes lleol yn perthyn iddo ac mae’n un o’r tai tref ffrâm goed hynaf yng Nghymru sydd ar agor i’r cyhoedd.

Mae bellach yn cael ei reoli gan Wasanaeth Treftadaeth Sir Ddinbych a gall rhai sy’n ymweld â thŷ a gerddi hanesyddol Nantclwyd y Dre ail-fyw ei orffennol difyr drwy ymgolli mewn profiadau sain ac arddangosfeydd a gweld ei du mewn sydd oll yn rhoi cipolwg cyfareddol ar fywydau’r teuluoedd a fu’n byw yno.

Yn 2023, cafwyd cyllid i adfer rhannau o’r safle pan gadarnhaodd Llywodraeth y DU ei bwriad i roi £10.95 miliwn o gyllid grant i 10 o brosiectau cyfalaf sy’n ceisio gwarchod treftadaeth, lles a chymunedau gwledig unigryw Rhuthun.

Cafodd y cyllid, sef y Gronfa Adfywio Leol, ei ddyfarnu'n arbennig ar gyfer y prosiectau llwyddiannus hynny yng Ngorllewin Clwyd ac nid oes modd ei ddefnyddio ar gyfer prosiectau eraill.

Fel un o’r prosiectau llwyddiannus, dyfarnwyd £667,000 i ailddatblygu rhannau o’r tŷ sy’n segur ar hyn o bryd ac sydd angen rhywfaint o waith atgyweirio i warchod y darn pwysig hwn o dreftadaeth leol ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, creu cyfleoedd newydd ar gyfer yr atyniad i wella ei gynaliadwyedd at y dyfodol ac ychwanegu ambell beth cyffrous ar gyfer profiad yr ymwelwyr.

Dechreuodd y gwaith adeiladu ym mis Hydref, yn canolbwyntio ar roi bywyd newydd i asgell orllewinol segur yr adeilad. Bydd y darn hwn o’r tŷ’n cael ei droi’n llety gwyliau, wedi’i ddylunio a’i ddodrefnu gan gadw at natur hanesyddol yr adeilad, a bydd yn darparu gwell cyfleusterau ar y llawr cyntaf gyda lle penodol ar gyfer y gwirfoddolwyr wythnosol sy’n rhan hollbwysig a gwerthfawr o’r gwaith beunyddiol yn Nantclwyd.

Fodd bynnag, cyn gallu dechrau ar y gwaith, roedd angen rhoi ystyriaeth i un set o drigolion sydd yno ers tro byd. Fe wnaeth Cyngor Sir Ddinbych ymgynghori ag ecolegwyr i sicrhau na fyddai’r datblygiadau sydd ar y gweill yn tarfu ar fan clwydo ystlumod gwarchodedig, sy’n cynnwys cyfran bwysig o boblogaeth Cymru o Ystlumod Lleiaf ac Ystlumod Pedol Lleiaf. Rhoddwyd hyfforddiant arbenigol i’r contractwyr, a gosodwyd lloches ystlumod fawr yn yr ardd, i roi mwy o le i’r creaduriaid bach yma ffynnu.

Bydd y gwelliannau sydd i ddod hefyd yn gwneud ardal y gegin yn fwy addas i arlwyo ar gyfer digwyddiadau, a bydd yr hafdy’n cael ei adfer i’w hen ogoniant i ymwelwyr ei fwynhau yn ystod misoedd yr haf. Bydd hwn yn lle ychwanegol ar gyfer seremonïau sy’n cael eu cynnal yn y tŷ hanesyddol, fel priodasau a seremonïau partneriaeth sifil.

Mae’r prosiect yn cael ei wneud gan B&W Builders & Decorators ynghyd â TACP Architects ac mae disgwyl iddo gael ei gwblhau erbyn mis Ebrill 2026. Mae dull mwy cynaliadwy wedi’i ddefnyddio i wneud y gwaith gwella hefyd, drwy ddefnyddio gwlân i inswleiddio’r adeilad yn hytrach na’r deunydd inswleiddio mwy cyffredin sy’n cael ei wneud o olew, sy’n creu mwy o allyriadau carbon a ddim yn adnewyddadwy.

Dywedodd y Cynghorydd Jason McLellan, yr Arweinydd ac Aelod Arweiniol Twf Economaidd a Threchu Amddifadedd:

“Mae dechrau ar y gwaith gwella yma yn Nantclwyd y Dre’n garreg filltir fawr i ddiogelu dyfodol safle hanesyddol mor amlwg yng nghanol tref Rhuthun. 

“Mae Nantclwyd yn atyniad gwych i ymwelwyr ac yn ganolbwynt cymunedol i’n gwirfoddolwyr ymroddgar, ac rydyn ni’n edrych ymlaen at weld yr ardaloedd newydd yn cael eu defnyddio a’u mwynhau gan ymwelwyr.

“Bydd lles yr ystlumod sydd yno’n parhau i fod yn flaenoriaeth wrth wneud y gwaith a byddwn mewn cyswllt cyson gyda’r ecolegwyr trwy gydol y cyfnod.”

Fedrwch chi ddod o hyd i’r blodau gwyllt yma yn Sir Ddinbych?

Gyda’r tywydd yn cynhesu, mae dolydd blodau gwyllt ein sir yn dechrau bywiogi.

Yn 2019, gwnaeth Cyngor Sir Ddinbych ddatgan argyfwng hinsawdd a natur a’r nod oedd mynd i’r afael â newid hinsawdd a cholli bioamrywiaeth.

Un o'r camau cyntaf oedd dechrau rheoli rhywfaint o laswelltir y Cyngor i greu dolydd blodau gwyllt ledled y sir. Nod y prosiect yw adfer ac ehangu’r cynefinoedd sydd ar gael yn y sir i bryfed peillio a bywyd gwyllt.

Mae gan y prosiect hwn lawer o fanteision neu ‘wasanaethau ecosystem’ i drigolion y sir hefyd, fel llai o lifogydd, gwell ansawdd aer, ac oeri’r aer mewn gwres mawr.

Dyma ganllaw yn dangos y math o flodau y gallech eu gweld yn rhai o’n dolydd ledled Sir Ddinbych Cadwch olwg am yr arwyddion Caru Gwenyn.

Blodau gwyllt mis Mai

Pys y Ceirw

Os ewch i weld ein dolydd blodau gwyllt ym mis Mai, fe welwch bys y ceirw yn eu blodau. Mae gwenyn a phryfed peillio eraill wrth eu boddau â nhw gan eu bod yn llawn paill a dyma ffynhonnell fwyd larfa rhai o’n hoff loÿnnod byw – y Glesyn Cyffredin, y Gwibiwr Llwyd a’r Frithribin Werdd.

Meillionen Goch

Ydych chi wedi gweld meillion cochion yn ein dolydd blodau gwyllt yn ystod mis Mai? Mae’r blodyn gwyllt bach hyfryd hwn yn llawn paill ac mae’n ffynhonnell fwyd hanfodol i wenyn – yn y gorffennol, roedd yn cael ei alw’n “fara gwenyn”. Nid pryfed peillio yn unig sy’n mwynhau’r blodyn bach hwn, mae gwartheg wrth eu boddau ag o hefyd!

Blodyn Neidr

Mae blodau neidr i’w gweld ar draws ein dolydd blodau gwyllt yn ystod mis Mai. Gall y blodyn coetir hwn dyfu bron i 1m o uchder ac mae’n denu gwenyn a gloÿnnod byw at ei flodau pinc llachar trwy agor y petalau yn ystod y dydd. Ble i ddod o hyd iddo: mannau cysgodol fel cloddiau, coetiroedd, ar gyrion coetiroedd a ffyrdd gwledig.

Blodau gwyllt mis Mehefin

Tegeirian Gwenynog (Ophrys apifera)

Ydych chi wedi gweld tegeirian gwenynog yn unrhyw un o'n dolydd blodau gwyllt y mis yma? Mae'r tegeirianau bach yma'n feistri ar dwyllo! Mae'r blodyn yn edrych fel gwenynen yn gorffwyso ac mae hefyd ychydig yn flewog a hyd yn oed yn cynhyrchu arogl sy'n debyg i wenynen fenywaidd er mwyn denu sylw'r gwenyn gwrywaidd sy'n hedfan heibio.

Cribell Felen (Rhinanthus minor)

Mae’r gribell felen yn rheoli uchder ein dolydd blodau gwyllt yn y mis hwn. Mae’r blodyn gwyllt bychan yma’n wych ar gyfer dolydd blodau gwyllt. Fel planhigyn lled-barasitig, mae’n gwanhau twf gwahanol fathau o laswellt drwy fwyta’r maeth sydd yn eu gwreiddiau. Trwy wanhau’r glaswellt cryfaf, mae’r blodau gwyllt mwy eiddil yn cael cyfle i ymsefydlu.

Bysedd y Cŵn (Digitalis purpurea)

Mae bysedd y cŵn yn blodeuo yn ein dolydd ym mis Mehefin. Dyma un o’n blodau gwyllt mwyaf cyfarwydd sy’n rhoi fflach o liw ar gyrion coetir a ffyrdd gwledig gyda blodau siâp cloch sy’n lliw pinc llachar. Yn ôl ‘Plantlife’, gall un ‘bys’ gynhyrchu miliwn o hadau!

Bloda gwyllt mis Gorffennaf

Clafrllys (Knautia arvensis)

Mae blodau piwslas y clafrllys yn wych i ddenu gwenyn, gwyfynod a gloÿnnod byw brodorol. Mae hefyd yn ffynhonnell fwyd hollbwysig i rai o’n rhywogaethau mwyaf prin fel y gwalchwyfyn gwenynaidd ymyl gul a glöyn byw brith y gors.

Y Bengaled (Centaurea nigra)

Ym mis Gorffennaf mae blodau pengaled yn blodeuo ar draws ein dolydd. Dyma flodyn gwyllt trawiadol, a’i flodau pinc llachar yn debyg i ysgall. Y bengaled yw un o’r blodau gorau i bryfed peillio. Mae’n ffynhonnell wych o neithdar maethlon i wenyn, gloÿnnod byw a chwilod. Yn nes ymlaen yn y tymor, mae ei hadau’n ffynhonnell bwysig o fwyd i amrywiaeth o’n rhywogaethau brodorol o adar.

Pig-yr-aran y weirglodd (Geranium pratense)

Pig-yr-aran y weirglodd yw’r blodyn gwyllt mwyaf toreithiog o’r genws Geranium. Mae’r rhain yn rhoi fflach o las/fioled yn gynnar yn yr haf ac yn gallu para am fisoedd yn ein dolydd blodau gwyllt. Maent yn parhau i ddenu’r llygad yn ystod misoedd yr hydref hefyd, wrth i’r dail newid o wyrdd i goch trawiadol – does dim rhyfedd ei fod yn ffefryn yng ngerddi nifer o gartrefi!

Llygad Llo Mawr (Leucanthemum vulgare)

Dyma flodyn gwydn sydd i’w weld yn ein dolydd blodau gwyllt. Mae’r llygad llo mawr yn ei flodau o fis Mai i fis Medi.