Pobl ifanc a theuluoedd yn cael eu gwahodd i ddiwrnod cymunedol am ddim

Mae teuluoedd a phobl ifanc yng Nghorwen yn cael eu gwahodd i fwynhau diwrnod cymunedol am ddim yn ystod hanner tymor mis Mai, gan ddod â sefydliadau lleol, clybiau chwaraeon a grwpiau cymunedol ynghyd am ddiwrnod llawn hwyl o weithgareddau a chefnogaeth.

Bydd y digwyddiad yn digwydd:

• Ddydd Gwener, 29 Mai
• 10am – 3pm
• Pafiliwn Chwaraeon Corwen, Lôn Las LL21 0DN

ac mae wedi'i gynllunio mewn partneriaeth â Theuluoedd yn Gyntaf, Dechrau'n Deg, Ceidwaid Chwarae Sir Ddinbych, Partneriaeth Gymunedol De Sir Ddinbych, Hamdden Sir Ddinbych Cyfyngedig a Chyngor Tref Corwen.

Bydd ystod eang o weithgareddau am ddim ar gael drwy gydol y dydd, gan gynnwys sesiynau tenis, pêl-droed, criced a bowlio a gyflwynir gan glybiau lleol. Bydd Little Learning Company hefyd yn cynnal gweithgareddau celf a chrefft, tra bydd Drosi Bikes yn cynnig sesiynau cynnal a chadw beiciau. Darperir bwyd a diodydd iach gan Teuluoedd yn Gyntaf.

Nod y digwyddiad yw dod â theuluoedd ynghyd, annog pobl ifanc i gymryd rhan mewn cyfleoedd yn eu cymuned leol, a helpu trigolion i ddarganfod mwy am y gwasanaethau a'r gefnogaeth sydd ar gael yn yr ardal.

Bydd gweithgareddau i deuluoedd a phlant iau yn rhedeg drwy gydol y bore a dechrau'r prynhawn. O 1pm – 3pm, bydd y ffocws yn troi at bobl ifanc 11+ oed, gan roi cyfle iddynt gwrdd â gweithwyr ieuenctid lleol, dysgu mwy am eu clwb ieuenctid lleol a darganfod y gweithgareddau a'r gefnogaeth sydd ar gael iddynt.

Dywedodd y Cynghorydd Diane King, Aelod Arweiniol Cyngor Sir Dinbych dros Addysg, Plant a Theuluoedd:

“Rydym yn falch iawn o fod yn cefnogi'r digwyddiad cymunedol gwych hwn yng Nghorwen yn ystod gwyliau hanner tymor.

“Mae hwn yn gyfle gwych i deuluoedd a phobl ifanc ddod at ei gilydd, rhoi cynnig ar weithgareddau newydd, cwrdd â sefydliadau lleol a darganfod mwy am y gefnogaeth a'r cyfleoedd sydd ar gael yn eu cymuned.

“Byddwn yn annog unrhyw un yn yr ardal i ddod draw a mwynhau'r hyn sy'n addo bod yn ddiwrnod hwyliog, croesawgar a diddorol i bob oed.”

Os hoffech chi wybod mwy am ein Gwasanaethau Ieuenctid a'r hyn y gallant ei ddarparu i'n pobl ifanc, ewch i'n gwefan.

Estyn dosbarthiadau ysgol yn Rhuddlan

Mae estyniadau cyntaf Ysgol y Castell, Rhuddlan wedi’u cwblhau ar amser.

Un o'r estyniadau. 

Roedd cam cyntaf y gwaith adeiladu yn cynnwys codi estyniad ar ddwy ystafell ddosbarth, sydd bellach yn cael eu defnyddio gan y disgyblion.

Mae gwaith bellach yn cael ei wneud i glirio’r ddwy ystafell ddosbarth nesaf, yn barod i godi estyniad arnynt.

Bydd yr estyniadau’n darparu 16 metr sgwâr o ofod ychwanegol i bedair ystafell ddosbarth, gan greu estyniad 64 metr sgwâr at ddefnydd disgyblion yn ogystal â chyfleusterau dysgu newydd yn cael eu hychwanegu ar yr un pryd.

Bydd y gwelliannau i’r tu allan, fel mynediad i’r lle chwarae, rendro’r pedair ystafell ddosbarth a gosod paneli solar, a’r gwaith i ailwampio’r neuadd wedi’u cwblhau erbyn gaeaf 2026.

Mae’r gwaith adeiladu yn cael ei wneud gan BrynBuild Ltd.

Mae 35% o’r cyllid ar gyfer y gwaith wedi dod yn bennaf o gyfraniad drwy ddatblygiad tai Tirionfa yn Rhuddlan, gyda chyllid cyfatebol o 65% gan Lywodraeth Cymru drwy’r Rhaglen Cymunedau Dysgu Cynaliadwy.

Ystafell wedi'w gorffen.

Meddai Geraint Davies, Pennaeth Gwasanaeth Addysg Cyngor Sir Ddinbych:

“Dw i’n falch iawn o weld bod cam cyntaf y prosiect wedi’i orffen, a bod y ddwy ystafell ddosbarth bellach yn cael eu defnyddio gan y disgyblion.

Dyma gynllun hir-ddisgwyliedig, sydd wedi darparu cyfleusterau newydd a gofod ychwanegol hollbwysig sydd wir eu hangen ar yr ysgol.”

Meddai Pennaeth Ysgol y Castell, Sara Tate:

“Rydym ni wrth ein bodd bod cam cyntaf y gwaith o estyn yr ystafelloedd dosbarth wedi’i gwblhau. Mae’r gofod ychwanegol a’r dyluniad modern wedi creu ardaloedd dysgu mwy lliwgar a chroesawgar sydd eisoes yn gwella profiadau addysgu a dysgu dyddiol y disgyblion a’r staff.

Rydym ni’n edrych ymlaen at weld yr ysgol yn cael ei thrawsnewid ymhellach, a sicrhau’r cyfleoedd gorau posibl i holl ddisgyblion Ysgol y Castell.”

Gwasanaeth arlwyo yn cael ei gydnabod am ddarparu bwydlenni ysgol

Mae Gwasanaeth Arlwyo Sir Ddinbych wedi ennill Tystysgrif Cydymffurfiaeth gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC) am eu bwydlen cinio ysgol newydd sy’n rhedeg fesul tair wythnos ac a ddechreuodd ar ôl gwyliau’r Pasg.

Mae’r gwasanaeth yn sicrhau bod pob bwydlen yn gytbwys, wedi’u dadansoddi a’u cymeradwyo yn unol â Rheoliadau Bwyta'n Iach mewn Ysgolion (Gofynion a Safonau Maeth) (Cymru) 2013.

Er mwyn paratoi ar gyfer Rheoliadau wedi’u diweddaru gan Lywodraeth Cymru a ddaw i rym ar 31 Hydref 2026, mae’r gwasanaeth yn mynd ati i gyflwyno sawl newid iach.

Mae’r rhain yn cynnwys:

• Newid y fwydlen i gynnwys amrywiaeth eang o brydau cartref.
• Lleihau nifer y diwrnodau pan fo pwdin ar gael, o bum diwrnod i ddeuddydd, gyda dewisiadau sy’n cynnwys ffrwythau.
• Cynnig darnau ffrwyth a Iogwrt lleol Llaeth y Llan ar y tri diwrnod arall.
• Darparu bara 50/50 ar gyfer brechdanau.

Cafodd y Gwasanaeth Arlwyo Ysgolion ei gydnabod yn ddiweddar fel y gwasanaeth arlwyo sy’n perfformio orau yng ngwobrau Cymdeithas Rhagoriaeth y Gwasanaethau Cyhoeddus yn gynharach eleni.

Mae’r gydnabyddiaeth hon gan Gymdeithas Rhagoriaeth y Gwasanaethau Cyhoeddus wedi’i seilio ar gymariaethau â gwasanaethau prydau ysgol eraill o bob cwr o’r DU. Mae’n ystyried agweddau fel nifer y plant sy’n talu am brydau ysgol a’r nifer sy’n eu cael am ddim, hyfforddiant staff, perfformiad y gwasanaeth a rheolaeth y gwasanaeth.

Meddai’r Cynghorydd Diane King, Aelod Arweiniol Addysg, Plant a Theuluoedd:  “Rydym yn ddiolchgar i’n staff arlwyo am gyflawni’r gydnabyddiaeth hon trwy eu gwaith parhaus i ddarparu bwydlen well a mwy iach i gefnogi disgyblion ein sir trwy gydol eu haddysg bob dydd.

“Mae’r gwasanaeth arlwyo yn dal i fod yn ymrwymedig i ddarparu gwerth am arian o ran ansawdd y bwyd a ddarperir i ddisgyblion yn ein hysgolion.”

Mae gan holl ddisgyblion ysgolion Cynradd Sir Ddinbych hawl i brydau ysgol am ddim ac fe anogir rhieni, yn benodol y rhai sy’n cael budd-daliadau penodol, i wneud cais swyddogol am Brydau Ysgol am Ddim, oherwydd mae’r cais hwn hefyd yn cynnig mynediad i’r Grant Hanfodion Ysgol.

I gael rhagor o wybodaeth, gall rhieni weld y bwydlenni cynradd newydd ar wefan Prydau Ysgol Sir Ddinbych.

Mae llyfrgelloedd yn taflu goleuni ar gymorth dementia yn ystod Wythnos Gweithredu ar Ddementia

Mae Llyfrgelloedd Sir Ddinbych yn helpu i godi ymwybyddiaeth o ddementia a’r cymorth sydd ar gael yn ystod Wythnos Gweithredu ar Ddementia 2026, a gynhelir rhwng 18–24 Mai.

Eleni, mae’r gwasanaeth llyfrgelloedd wedi bod yn gweithio ochr yn ochr â Making Sense i hyrwyddo casgliad unigryw o flychau atgofion, sydd ar gael i’w benthyca’n rhad ac am ddim o lyfrgelloedd lleol.

Mae’r blychau atgofion thematig yn cynnwys gwrthrychau trin ac eitemau cyfarwydd o wahanol ddegawdau, wedi’u cynllunio i sbarduno sgyrsiau, datgloi atgofion ac annog hel atgofion. O daith hiraethus i’r sinema gyda blwch sinema’r 1950au a’i hambwrdd swyddoges draddodiadol, i atgofion am ddyddiau ysgol, gwyliau glan môr, siediau, prosiectau DIY a gweithleoedd y gorffennol, mae’r casgliadau’n cynnig cyfleoedd ystyrlon ar gyfer cysylltu a sgwrsio.

Blychau atgofion

Mae’r blychau atgofion yn ddelfrydol i’w defnyddio mewn cartrefi gofal, grwpiau cymunedol a sesiynau hel atgofion, tra bod llyfrgelloedd hefyd yn cynnig bagiau atgofion llai ar gyfer defnydd un-i-un, ynghyd â jig-sos sydd wedi’u cynllunio i gefnogi ymlacio ac ysgogiad meddyliol.

Mae Llyfrgelloedd Sir Ddinbych hefyd yn darparu mynediad at gasgliad Darllen yn Well ar gyfer Dementia, sy’n argymell llyfrau ac adnoddau digidol ar gyfer pobl sy’n byw gyda dementia, yn ogystal â gwybodaeth a chymorth i deuluoedd, ffrindiau a gofalwyr. Mae’r casgliad yn cynnwys straeon personol, cyngor ymarferol a llyfrau addas i blant.

Blychau sinema

Mae trigolion yn cael eu hannog i fynychu digwyddiad arbennig yn Llyfrgell Llanelwy ddydd Llun 18 Mai am 2.30pm, lle bydd Making Sense yn lansio fideo hyrwyddo newydd yn swyddogol sy’n arddangos prosiect y blychau atgofion.

Bydd ymwelwyr yn cael cyfle i fwynhau lluniaeth, archwilio’r casgliadau a darganfod mwy am y cymorth a’r adnoddau sydd ar gael yn lleol i bobl sy’n byw gyda dementia a’r rhai sy’n gofalu amdanynt.

Dywedodd y Cynghorydd Emrys Wynne, Aelod Arweiniol y Gymraeg, Diwylliant a Threftadaeth:

“Mae dementia yn effeithio ar lawer o deuluoedd a chymunedau ledled Sir Ddinbych, ac mae’n bwysig bod pobl yn gwybod bod help a chymorth ar gael. Mae’r Blychau Atgofion gwych hyn yn cynnig ffordd syml ond bwerus o sbarduno atgofion, annog sgyrsiau a chefnogi lles.

“Byddwn yn annog unrhyw un sydd â diddordeb i ddod i’r digwyddiad am yn Llyfrgell Llanelwy ar 18 Mai i ddarganfod yr adnoddau sydd ar gael a dysgu mwy am y gwaith partneriaeth gwych sy’n digwydd ledled y sir.”

Dywedodd y Cynghorydd Elen Heaton, Aelod Arweiniol dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

“Gall byw gyda dementia gyflwyno heriau dyddiol nid yn unig i unigolion, ond hefyd i deuluoedd, ffrindiau a gofalwyr. Mae mentrau fel y blychau atgofion yn darparu cysur, cysylltiad a chyfleoedd ar gyfer rhyngweithio ystyrlon, gan helpu pobl i deimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi a’u cefnogi.

“Mae’n wych gweld sefydliadau ledled Sir Ddinbych yn gweithio gyda’i gilydd i godi ymwybyddiaeth a chreu cymunedau sy’n gyfeillgar i ddementia. Mae’r gefnogaeth sydd ar gael trwy ein llyfrgelloedd yn cynnig llinell fywyd bwysig, a byddwn yn annog trigolion i archwilio’r adnoddau a’r cyngor sydd ar gael yn ystod Wythnos Gweithredu Dementia.”

Mae casgliadau’r blychau atgofion a’r fideo hyrwyddo wedi’u datblygu gan Making Sense mewn partneriaeth â chartrefi gofal a llyfrgelloedd lleol, gyda chymorth ariannol gan raglen Grantiau Ymwybyddiaeth Dementia DVSC.

Gwirfoddolwyr yn adnewyddu arwyddion mewn gwarchodfa natur boblogaidd yn y Rhyl

Mae tîm cefn gwlad Cyngor Sir Ddinbych ochr yn ochr â gwirfoddolwyr wedi bod yn gweithio'n galed i adnewyddu arwyddion yng ngwarchodfa natur pyllau Brickfield.

Roedden nhw’n gweithio ochr yn ochr â Natur er budd Iechyd i wella'r arwyddion dehongli yn y warchodfa a oedd yn arfer bod mewn cyflwr gwael.

Mae Natur er Budd Iechyd yn brosiect ar y cyd sy’n ymgysylltu ag unigolion a chymunedau i hyrwyddo sut y gall byd natur wella iechyd a lles.

Mae’r rhaglen yn croesawu pobl o bob gallu i gyfrannu at gadwraeth a chymryd rhan mewn amrywiaeth o weithgareddau.

Cefnogwyd Gwarchodfa Natur Brickfield gan y Rhaglen Natur er budd Iechyd a ariannwyd gan Gronfa Ffyniant Gyffredin Llywodraeth y DU.

Trefnwyd sesiynau fframio yn The Willow Collective i adeiladu'r ffrâm bren a'r coesau ar gyfer map wedi'i adnewyddu o Bwll Brickfields.

Gwnaeth gwirfoddolwyr hefyd lyfnhau a phaentio'r arwyddion yn y gweithdy yn y warchodfa natur cyn eu gosod yn ôl ar y safle.

Dywedodd Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad:

“Hoffwn ddiolch i’n tîm cefn gwlad a’r gwirfoddolwyr am eu gwaith caled wrth ailosod yr arwyddion yng ngwarchodfa natur pyllau Brickfields.

“Mae pyllau Brickfields yn warchodfa natur boblogaidd yn y sir ac mae’r gwirfoddolwyr a’r staff wedi gwneud gwahaniaeth cadarnhaol go iawn i’r gymuned sy’n ymweld â’r safle.”

Pob tocyn wedi’i werthu ar gyfer cyngerdd llwyddiannus yn Nantclwyd

Roedd tŷ hanesyddol Nantclwyd y Dre yn llawn dop yn ddiweddar ar gyfer prynhawn cofiadwy o gerddoriaeth wrth i’r pianydd byd enwog Janusz Piotrowicz roi datganiad yn amgylchedd agos y safle treftadaeth gwerthfawr, ac roedd pob tocyn wedi’i werthu.

Roedd y perfformiad arbennig, a gynhaliwyd yn ddiweddar, yn llwyddiant ysgubol, pan gafodd y gynulleidfa wledd gyda rhaglen eithriadol o ddarnau, yn awyrgylch unigryw’r tŷ sy’n llawn o bron i 600 mlynedd o hanes. 

Yn cael ei ddathlu fel “Bardd Meistrolgar y Piano”, swynodd Janusz Piotrowicz ei westeion gyda’i ddyfnder llawn mynegiant a’i feistrolaeth dechnegol anhygoel drwy gydol rhaglen oedd yn cynnwys gwaith gan Liszt, Scarlatti, Chopin, Tchaikovsky a Rachmaninov.

Roedd y datganiad yn ddigwyddiad pwysig i Nantclwyd y Dre, gan ddangos potensial anferthol y tŷ fel lleoliad ar gyfer digwyddiadau diwylliannol a pherfformiadau.

Dywedodd Kate Thomson, Rheolwr Safle Nantclwyd y Dre:

“Rydym wedi gwirioni ein bod wedi gallu cynnal datganiad Mr Piotrowicz. Roedd y gynulleidfa’n canmol ei berfformiad i’r entrychion ac rydym yn gobeithio mai dyma fydd y sbardun i gynnal llawer o ddigwyddiadau tebyg fydd yn cynnig profiadau newydd yn Nantclwyd y Dre gan gynnal ei hen draddodiad fel lle creadigol.”

Dywedodd y Cynghorydd Emrys Wynne, Aelod Arweiniol y Gymraeg, Diwylliant a Threftadaeth:

“Hoffem ddiolch i bawb a ddaeth i gefnogi’r datganiad, yn ogystal â’r sefydliad Tai Hanesyddol a sicrhaodd bod y perfformiad hwn yn bosibl.

“Mae Nantclwyd y Dre yn sefydliad sydd â gwerth hanesyddol sylweddol, ac mae’n bwysig ein bod yn cofio ac yn dathlu’r hanes sydd ar garreg ein drws. Mae’r perfformiadau hyn yn ffordd arall o fwynhau’r tŷ, ac rydym yn gobeithio y gallwn gynnal digwyddiadau tebyg yn y dyfodol.”

Mae Nantclwyd y Dre ar agor i ymwelwyr archwilio ei hanes hynod a’r gerddi hardd rhwng 10.30am - 4.30pm (mynediad olaf am 3.30pm) bob dydd Iau, dydd Gwener a dydd Sadwrn o fis Ebrill i fis Medi (codir tâl mynediad). Mae’r tŷ hanesyddol hefyd yn cynnig opsiynau llogi cyffredinol drwy’r flwyddyn ac mae’n barod i weithio gydag artistiaid a pherfformwyr i ddarparu digwyddiadau ar y cyd yn y dyfodol. 

Am fwy o wybodaeth am ymweld neu ddigwyddiadau yn y dyfodol, cysylltwch â Gwasanaeth Treftadaeth Sir Ddinbych drwy anfon e-bost at treftadaeth@sirddinbych.gov.uk  

Cyngor yn ymgynghori ar system barcio newydd a newidiadau i drefn ffyrdd Llangollen

Mae Cyngor Sir Ddinbych yn ymgynghori ar Orchymyn Rheoleiddio Traffig i gyflwyno parcio ‘arhosiad byr iawn’ newydd a newidiadau eraill i drefn ffyrdd yng nghanol tref Llangollen.

Mae Gorchmynion Rheoleiddio Traffig yn ddogfennau cyfreithiol sydd eu hangen i wneud newidiadau i gyfyngiadau ar draffig a pharcio, fel llinellau melyn dwbl a strydoedd unffordd.

Mae'r Cyngor yn cynnig y newidiadau canlynol i ganol tref Llangollen:

• Heol y Farchnad: Cael gwared ar y ddau ofod parcio agosaf ar y gyffordd â Heol y Castell. Gosod gofod parcio yn lle un o’r gofodau yn y safle tacsis. Bydd y gofod parcio hwn am ddim. Rhwng 9am a 5pm, ni fydd modd aros mwy nag awr yn y gofod parcio ac ni chaniateir dychwelyd iddo cyn pen 2 awr.
• Hill Street (y tu allan i Rani's Kitchen): Cyflwyno man parcio newydd, arhosiad byr a orfodir yn gyfreithiol er mwyn caniatáu i bobl “bicio i’r siop”.  Bydd y gofod parcio hwn am ddim. Rhwng 9am a 5pm, ni fydd modd aros mwy nag awr yn y gofodau parcio ac ni chaniateir dychwelyd i’r un gofod cyn pen 2 awr.
• Willow Street: Cyflwyno llinellau melyn dwbl i ochr chwith y ffordd ar hyd y ffordd gyfan. Cyflwyno llinellau melyn dwbl ychwanegol ar ran fach o ochr dde’r ffordd y tu allan i’r clwb ieuenctid.

Bydd y parcio newydd ‘arhosiad byr iawn’ am ddim, yn unol â mannau parcio tebyg eraill yng nghanol y dref.  Fodd bynnag, byddant yn cael eu gorfodi gan Swyddogion Gorfodi Sifil rhwng 9am a 5pm i sicrhau eu bod yn cael eu defnyddio’n gywir.

Mae Cyngor Sir Ddinbych yn gobeithio trwy gyflwyno’r newidiadau arfaethedig yn Heol y Farchnad, Sgwâr y Neuadd a Willow Street y bydd yn gwella llif y traffig a chynnal mynediad i gerddwyr trwy ostwng parcio anystyriol yn y mannau hyn.

Dywedodd y Cynghorydd Barry Mellor, Aelod Arweiniol yr Amgylchedd a Chludiant:

“Mae Llangollen yn dref o bwys hanesyddol yn ne Sir Ddinbych. Yn ogystal â bod yn boblogaidd â thwristiaid ac ymwelwyr dydd, mae Llangollen yn dref ‘canolbwynt’ sy’n gwasanaethu rhwydwaith mawr o bentrefi a chymunedau gwledig eraill yn yr ardal.  Gyda’r newidiadau hyn, rydym yn gobeithio y bydd canol y dref yn fwy diogel ac yn fwy hygyrch i ymwelwyr sy’n ymweld ar droed neu mewn car.

“Mae hi hefyd yn bwysig nodi, gyda’r newidiadau arfaethedig hyn, na fydd unrhyw golled net i barcio yng nghanol y dref ac ni fydd unrhyw effaith ar fannau bathodyn anabledd (bathodyn glas) wedi’u marcio.  Ni fydd unrhyw effaith ar safleoedd bysiau na’u lleoliadau o ganlyniad i’r newidiadau arfaethedig hyn.”

Am fwy o wybodaeth ar y newidiadau arfaethedig:

• Darllenwch yr ymgynghoriad ar-lein trwy fynd i https://www.denbighshire.gov.uk/cy/eich-cyngor/ymgynghoriadau/ymgynghoriadau.aspx
• Bydd copïau o’r cynigion ar gael i’w gweld yn Llyfrgell Llangollen yn ystod oriau agor arferol rhwng 13 Mai a 3 Mehefin 2026

Y dyddiad cau ar gyfer cael adborth yw dydd Mercher 3 Mehefin 2026.

Ethol Cadeirydd ac Is-gadeirydd newydd y Cyngor

Cadeirydd newydd Cyng Bobby Feeley a'r Is-gadeirydd Cyng Peter Scott

Mae’r Cyngor wedi ethol Cadeirydd ac Is-gadeirydd newydd ar gyfer tymor 2026/27.

Yn ystod Cyfarfod Flynyddol y Cyngor Sir, a gynhaliwyd yn Neuadd y Sir, Rhuthun, etholwyd y Cynghorydd Bobby Feeley yn Gadeirydd a'r Cynghorydd Peter Scott yn Is-gadeirydd yr awdurdod ar gyfer y flwyddyn ddinesig nesaf.

Fel Cadeirydd newydd y Cyngor, llongyfarchodd y Cynghorydd Bobby Feeley y cyn-gadeirydd, y Cynghorydd Arwel Roberts, ar y swm sylweddol yr oedd wedi’i godi ar gyfer ei elusennau dewisol, a dymunodd y gorau iddo ar gyfer y dyfodol.

Wrth fyfyrio ar ei gyfnod fel cadeirydd, dywedodd y Cynghorydd Arwel Roberts:

“Mae wedi bod yn bleser mawr bod yn Gadeirydd Cyngor Sir Ddinbych ar gyfer y flwyddyn 2025/26.

“Rwy’n hynod falch bod swm sylweddol wedi’i godi ar gyfer y ddau achos da, a hoffwn ddiolch i’r cynghorwyr am gefnogi’r digwyddiadau a drefnwyd i godi’r arian.

“Ni all unrhyw gadeirydd blesio pawb, ond rwyf wedi ceisio dilyn esiampl nifer o gadeiryddion yn y gorffennol a gwneud fy ngorau drwy ddilyn arwyddair y sir sef ‘Unwn i wneud da’.”

Yn ystod ei gyfnod yn y swydd, cododd y Cynghorydd Arwel Roberts £6,000 ar gyfer ei elusennau dewisol sef Cronfa i Bawb a Sant Cyndeyrn.

Yn ystod y cyfarfod, diolchwyd i'r Cynghorydd Arwel Roberts am ei wasanaeth fel Cadeirydd.

Gan mai dyma oedd cyfarfod llawn cyntaf y cyngor ers marwolaeth y Cynghorydd Jeanette Chamberlain-Jones, talwyd teyrngedau gan arweinwyr y Grwpiau Gwleidyddol a chafodd pawb a oedd yn bresennol yn Siambr y Cyngor gyfnod o fyfyrdod tawel er cof am y Cynghorydd Jeanette Chamberlain-Jones a diolch am ei gwasanaeth nodedig.

Cadeirydd newydd Cyng Bobby Feeley, gyda'r cyn-gadeirydd Cyng Arwel Roberts

Gobaith i aderyn prin â chyllid newydd

Bydd y gwaith i amddiffyn aderyn prin yn Sir Ddinbych a’r cyffiniau’n parhau eto eleni.

Mae cyllid newydd yn galluogi Tirwedd Genedlaethol Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy i ddal i ddatblygu prosiect i amddiffyn gylfinirod a ddechreuodd yn 2023. Ariennir y prosiect drwy’r Rhaglen Rhwydweithiau Natur. Y Gronfa Treftadaeth sy’n gweinyddu’r cyllid ar ran Llywodraeth Cymru.

Ddiwedd mis Mawrth bydd Cysylltu Gylfinir Cymru, prosiect ar y cyd fan Dirwedd Genedlaethol Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy, Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a’r Ymddiriedolaeth Cadwraeth Helgig a Bywyd Gwyllt, yn rhoi’r gorau iddi wedi i’r cyllid tair blynedd ddod i ben.

Ers bod yn rhan o Cysylltu Gylfinir, mae tîm y Dirwedd Genedlaethol wedi helpu i greu gwell amgylchiadau i adfer poblogaeth y gylfinirod yn Sir Ddinbych a gogledd-ddwyrain Cymru drwy wella dulliau rheoli cynefinoedd, gwella prosesau monitro a chasglu data, hybu gallu pobl leol i weithredu ynghylch yr ecoleg a meithrin perthnasoedd cryf ar sail ymddiriedaeth gyda ffermwyr.

Mae adfer poblogaeth y gylfinir yn gofyn am ymdrech hirdymor a gall gymryd blynyddoedd lawer cyn y saw canlyniadau mesuradwy i’r amlwg.

Ar yr un pryd, mae byd amaeth yng Nghymru’n newid yn sgil cyflwyno’r Cynllun Ffermio Cynaliadwy a datblygu dulliau Ffermio Bro mewn Tirweddau Dynodedig, sy’n creu cyfleoedd newydd i integreiddio cadwraeth mewn arferion rheoli tir yn y dyfodol.

Gyda golwg ar hynny, cyflwynodd Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy a Bannau Brycheiniog gais am ddilyniant i’r prosiect – ac maent bellach wedi cael cadarnhad y bu’r cais yn llwyddiannus. Bydd y prosiect newydd, Tirweddau Gylfinir Cymru, yn ddilyniant uniongyrchol ar sail y gwersi a ddysgwyd hyd yn hyn.

Bwriedir ehangu’r ymdrechion i amddiffyn y gylfinir i dirweddau allweddol, yn dal i gefnogi ffermwyr ac yn creu mwy o ffyrdd i’r cyhoedd gymryd rhan, yn ogystal â helpu i sefydlu technegau hirdymor a fydd yn galluogi ffermwyr i fod ar flaen y gad gyda chadwraeth ymhell ar ôl 2029.

Meddai Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad:  “Mae Cysylltu Gylfinir Cymru wedi dangos beth allwn ei gyflawni pan mae ffermwyr, cymunedau a phartneriaid cadwraeth yn cydweithio at yr un nod. Byddai colli’r gylfinirod yn golled enfawr i’n treftadaeth naturiol a diwylliannol ni ac er gwaethaf yr heriau mawr o’u blaenau nhw, mae’r prosiect wedi creu gobaith go iawn y byddant yn goroesi.

“O gael y cyllid newydd, byddwn yn gallu adeiladu ar y sylfeini cadarn sydd wedi’u gosod i amddiffyn gylfinirod a chymryd y camau sydd eu hangen i ddiogelu eu dyfodol yn y tymor hir.”

Cyflogwyr Sir Ddinbych yn cael eu gwahodd i gymryd rhan mewn cynllun peilot newydd i gyflogwyr cynhwysol

Mae yna gyfle i gyflogwyr ledled Sir Ddinbych i gymryd rhan mewn menter newydd sydd wedi’i ariannu’n llawn, wedi’i ddylunio i helpu busnesau i ddenu, recriwtio a chadw ystod fwy eang o dalent.

Mae Sir Ddinbych yn Gweithio bellach wedi lansio ei Gynllun Peilot ‘Trailblazer’ i Gyflogwyr, sy’n cael ei ariannu gan Lywodraeth Cymru i gefnogi busnesau lleol i greu gweithleoedd mwy cynhwysol a chynaliadwy.  Prif nod y gefnogaeth yma i gyflogwyr yw helpu i leihau anweithgarwch economaidd yn Sir Ddinbych.

Mae’r cynllun Peilot yn gyfle ymarferol i nifer fechan o gyflogwyr gael cefnogaeth wedi’i theilwra gan arbenigwr hurio proffesiynol. Y nod yw helpu busnesau i gryfhau eu harferion recriwtio a sefydlu gweithwyr newydd tra’n creu cyfleoedd sydd yn fwy hygyrch i unigolion allai fod yn wynebu rhwystrau i gyflogaeth, yn cynnwys pobl sydd ag anableddau, cyflyrau iechyd neu gyfrifoldebau gofalu.

Fe ddaw’r fenter newydd ar adeg pan mae nifer o gyflogwyr yn wynebu heriau parhaus o ran denu a chadw’r bobl gywir. Trwy fabwysiadu dulliau cynhwysol, gall busnesau gael mynediad at garfan ehangach o dalent sy’n aml yn cael eu tanddefnyddio, gwella graddfeydd cadw staff, a lleihau costau recriwtio.

Bydd cyflogwyr sy’n cymryd rhan yn: 

• Derbyn canllaw ymarferol ar recriwtio a dewis cynhwysol
• Cefnogaeth ac adnoddau wedi’u teilwra i ddenu a hurio ystod fwy amrywiol o ymgeiswyr
• Cyngor ar gefnogi gweithwyr sydd ag anghenion ychwanegol
• Adnoddau y gellir eu defnyddio mewn gweithrediadau o ddydd i ddydd
• Cydnabyddiaeth fel Cyflogwr Cynhwysol Sir Ddinbych yn Gweithio ardystiedig

Yn ogystal â chefnogi busnesau unigol, nod y rhaglen yw cryfhau’r economi leol drwy helpu mwy o breswylwyr mewn i gyflogaeth gynaliadwy.

Sir Ddinbych oedd un o dri Awdurdod Lleol a ddewiswyd i gymryd rhan yn rhaglen ehangach ‘Trailblazer’ Llywodraeth Cymru, sy’n canolbwyntio ar fynd i’r afael ag anweithgarwch economaidd a phrofi dulliau newydd ac arloesol o gynhwysiant yn y gweithle.

Meddai Rheolwr Gwasanaeth Cyflogaeth Strategol, Melanie Evans, yn Sir Ddinbych yn Gweithio, sy’n rhan o Gyngor Sir Ddinbych: 

“Mae’r cynllun peilot yn ymwneud â mwy na recriwtio, mae’n ymwneud â chreu economi leol gryfach, tecach. Trwy gefnogi cyflogwyr i fod yn fwy cynhwysol, gallwn helpu i godi safonau byw, gwella iechyd a lles, lleihau tlodi plant, a chreu cyfleoedd y gall pawb yn Sir Ddinbych elwa ohonynt. Dyma gyfle gwirioneddol i fusnesau lleol fod yn rhan o newid ystyrlon, hirdymor.”

Meddai’r Cynghorydd Jason McLellan, Arweinydd y Cyngor ac Aelod Arweiniol Twf Economaidd a Threchu Amddifadedd:

“Rydym ni’n helpu busnesau Sir Ddinbych i benodi pobl leol sydd wedi cael eu dal yn ôl oherwydd anabledd, problemau iechyd, neu ddyletswyddau gofal.  Mae pawb ar eu hennill - mae cyflogwyr yn llenwi swyddi gyda phobl ysbrydoledig, ac mae preswylwyr yn cael y gefnogaeth a chyfleoedd sydd ei angen arnynt i lwyddo yn y gwaith.”

Bydd cyfanswm o 20 cyflogwr yn cael eu cefnogi drwy’r cynllun peilot ac mae’r garfan gyntaf wedi’i gyfyngu i 5 swydd.  Bydd y grŵp cychwynnol yma’n dechrau ar ddydd Llun 1 Mehefin 2026.

Fe anogir cyflogwyr lleol sydd â diddordeb i gymryd rhan i gofrestru drwy gysylltu â Rheolwr Prosiect, Dawn Johnson, drwy e-bostio dawn.johnson@sirddinbych.gov.uk erbyn dydd Gwener, 29 Mai 2026.

Llyfrgelloedd yn gwahodd preswylwyr i gamu yn ôl mewn amser yn ystod Mis Hanes Lleol a Chymunedol

Mae preswylwyr ar draws Sir Ddinbych yn cael eu hannog i ddarganfod hanes cyfoethog eu cymunedau yn ystod mis Mai wrth i nifer o lyfrgelloedd ar draws y Sir ddathlu Mis Hanes Lleol a Chymunedol gydag ystod o ddigwyddiadau, gweithgareddau ac adnoddau am ddim.

O archwilio casgliadau rhyfeddol yr archif i roi cynnig ar weithgareddau teuluol ar thema hanes lleol, mae digon o gyfleoedd i bobl o bob oed ddatgelu straeon o’r gorffennol trwy’r llyfrgell leol.

Trwy gydol mis Mai, bydd Archifau Gogledd Ddwyrain Cymru yn cynnal cyfres o sesiynau ‘Holi’r Archifydd’, gan gynnig cyfle i breswylwyr ddarganfod mwy am gasgliadau’r archif a sut i gael mynediad atynt.

Bydd y sesiynau’n cael eu cynnal yn:

• Llyfrgell y Rhyl ar ddydd Mawrth 12 Mai o 10am i 12pm; ac yn
• Llyfrgell Corwen ar ddydd Llun 18 Mai o 10am i 12pm.

Gall deuluoedd hefyd fwynhau digwyddiad arbennig ‘Teithwyr Amser Bach’ yn Llyfrgell Dinbych ar ddydd Gwener 29 Mai o 12pm i 2pm, yn cynnwys crefftau, gemau a gweithgareddau gwisgo i fyny ar thema hanes leol.

Yn y cyfamser, gall ymwelwyr i Lyfrgell Rhuddlan weld arddangosfa newydd wedi’i chreu gan Gymdeithas Hanes Lleol Rhuddlan, gan edrych ar effaith y Streic Gyffredinol ym Mai 1926 ar y gymuned leol.

Bydd Llyfrgell y Rhyl hefyd yn nodi 40 mlynedd ar 21 Mai, gan wahodd preswylwyr i ddarganfod sut mae llyfrgelloedd wedi newid ers y 1980au a sut maent yn parhau i gefnogi cymunedau heddiw.

Yn ddiweddar, mae’r llyfrgell wedi gosod Sganiwr Microffilm Digidol newydd a brynwyd trwy Gynllun Grantiau Bach Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae’r sganiwr yn darparu mynediad at gasgliad unigryw Llyfrgell y Rhyl o bapurau newydd lleol ar ficroffilm, gan gynnwys y Rhyl Record o 1856 i 1922 a’r Rhyl Journal o 1922 i 2007.

Sganiwr Microffilm Digidol

Mae’r papurau newydd hanesyddol hyn yn cynnig cipolwg rhyfeddol i fywyd bob dydd yn yr ardal leol a sut wnaeth digwyddiadau cenedlaethol a rhanbarthol siapio cymunedau dros y blynyddoedd. Mae’r sganiwr newydd yn galluogi cwsmeriaid i weld ac argraffu delweddau digidol o ansawdd uchel o’r casgliad. Gall breswylwyr ddarganfod mwy mewn digwyddiadau galw heibio arbennig ar ddydd Gwener 22 Mai a dydd Gwener 29 Mai o 10am i 12pm.

Gall aelodau’r llyfrgell hefyd gael mynediad at adnoddau hanes teuluol gan gynnwys Ancestry.com a Find My Past am ddim ar gyfrifiaduron y llyfrgell.

Adnodd poblogaidd arall sydd ar gael trwy’r llyfrgelloedd yw BFI Replay, gwasanaeth fideo ar alw ac am ddim, yn cynnwys miloedd o ffilmiau a rhaglenni teledu wedi’u digideiddio o Archif Genedlaethol BFI ac archifau ffilm rhanbarthol ar draws y DU. Mae uchafbwyntiau’n cynnwys fideo hanesyddol o ddisgyblion yn gadael Ysgol Christchurch y Rhyl ym 1902 ac eliffantod y syrcas yn cerdded trwy Ddinbych ar ôl cyrraedd ar y trên ym 1960.

Dywedodd y Cynghorydd Emrys Wynne, Aelod Arweiniol y Gymraeg, Diwylliant a Threftadaeth:

“Mae llyfrgelloedd lleol yn llawer mwy na llefydd i fenthyg llyfrau - maent yn byrth i straeon, atgofion a hanes sydd wedi siapio ein cymunedau. Mae Mis Hanes Lleol a Chymunedol yn gyfle gwych i breswylwyr o bob oed archwilio’r adnoddau anhygoel sydd ar gael yn ein llyfrgelloedd, darganfod rhywbeth newydd am yr ardal maent yn byw ynddi, a mwynhau gweithgareddau gwych am ddim hefyd.

“P’un a ydych yn ymchwilio i hanes eich teulu, archwilio hen bapurau newydd, siarad gyda’r archifwyr neu’n mwynhau’r ffilmiau a ffotograffau hanesyddol, mae rhywbeth i bawb fwynhau. Anogwn i breswylwyr ymweld â’u llyfrgell leol ym mis Mai a chymryd cam yn ôl i’r gorffennol.”

I gael mwy o wybodaeth am ddigwyddiadau a gweithgareddau sy’n digwydd yn llyfrgelloedd Sir Ddinbych, ewch i: Llyfrgelloedd Sir Ddinbych⁠.

Wythnos blodau gwyllt yn blodeuo y mis hwn

Ydych chi erioed wedi bod eisiau dysgu sut mae blodau gwyllt o fudd i anifeiliaid a bodau dynol? 

Bydd cyfres o ffeithiau am flodau gwyllt ar gael i drigolion ar draws y sir yr hanner tymor hwn wrth i’r Wythnos Blodau Gwyllt ddychwelyd unwaith eto.

Yn ystod yr wythnos, mae teithiau cerdded dolydd blodau gwyllt wedi’u cynllunio ar draws Sir Ddinbych, er mwyn helpu i ddeall pwysigrwydd y cynefin ar gyfer cefnogi rhywogaethau o flodau gwyllt, darparu bwyd i drychfilod a phryfed peillio a darparu ffynhonnell fwyd i anifeiliaid mwy oroesi.

Mae hefyd yn gyfle i weld sut mae’r dolydd o fudd i gymunedau’r sir drwy helpu i oeri’r tir, er enghraifft a gweithredu fel rhwystr yn erbyn llifogydd.

Bydd digwyddiadau eraill yn ystod yr wythnos yn edrych ar yr anifeiliaid sydd angen y dolydd i oroesi, megis gwenoliaid, ystlumod a gwyfynod.

Mae cyfle i ddysgu sut mae bywyd gwyllt lleol yn helpu dolydd i oroesi drwy ymweld â Phlanhigfa Goed y Cyngor yn Llanelwy.

Sefydlodd Cyngor Sir Ddinbych y Prosiect Dolydd Blodau Gwyllt yn 2019 ac mae bellach yn cynnwys tua 60 o erwau o ddolydd blodau gwyllt cynhenid sy’n creu cynefinoedd i warchod a chynnal byd natur yn lleol a hybu lles ein cymunedau ledled y sir.

Mae’n cael ei ariannu hefyd gan Lywodraeth Cymru, drwy raglen Lleoedd Lleol ar gyfer Natur.

Yn nhymor 2025, gwelwyd tegeirianau’n tyfu am y tro cyntaf erioed mewn nifer o ddolydd blodau gwyllt ledled y sir.

Dywedodd y Cynghorydd Barry Mellor, Aelod Arweiniol yr Amgylchedd a Chludiant, a’r Cefnogwr Bioamrywiaeth:“Mae ein Tîm Bioamrywiaeth yn edrych ymlaen yn fawr at helpu unigolion o bob oed i ddysgu mwy am y prosiect pwysig hwn a’r buddion a ddaw yn ei sgil ar gyfer natur a chymunedau yn ystod yr wythnos.

“Rydym wedi colli bron i 97 y cant o ddolydd blodau gwyllt ar hyd a lled y DU ers y 1930au, felly mae’r gwaith hwn yn hanfodol wrth helpu i adfer cynefinoedd sydd wedi cael eu heffeithio’n ddifrifol dros amser. Wrth i flodau gwyllt ddychwelyd, maent yn dod â mwy o amrywiaeth a lliw i gymunedau eu mwynhau, gan ddarparu cefnogaeth hanfodol i beillwyr sy'n chwarae rhan hollbwysig wrth roi bwyd ar ein byrddau.

“Mae’r wythnos hon o ddigwyddiadau yn gyfle gwych i ddysgu mwy am pam mae’r cynefinoedd hyn yn bwysig, a byddwn yn annog unrhyw un sy’n byw’n agos at y dolydd dan sylw i ymuno â’r teithiau cerdded a gweld drostynt eu hunain faint maen nhw’n cyfrannu at natur a lles lleol.”

Edrychwch ar gyfryngau cymdeithasol y Cyngor am yr amserlenni a’r wybodaeth ddiweddaraf.

Os oes gennych ddiddordeb mewn dod i unrhyw un o'r digwyddiadau, cliciwch ar y ddolen hon i archebu eich lle.

I gael rhagor o wybodaeth, anfonwch e-bost at biodiversity@denbighshire.gov.uk

Pythefnos Gofal Maeth yn dechrau yn Sir Ddinbych

Mae Pythefnos Gofal Maeth, sef digwyddiad cenedlaethol blynyddol sy'n rhoi sylw i faethu, wedi cychwyn unwaith eto eleni, ac fe’i cynhelir rhwng 11 a 24 Mai.

Mae gofalwyr maeth yn Sir Ddinbych yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau plant a phobl ifanc, yn helpu llawer ohonynt i aros a ffynnu yn eu cymuned leol, gan ddarparu dyfodol mwy disglair iddynt.

Mae thema eleni, “Dyma beth yw maethu”, yn taflu goleuni ar y digwyddiadau go iawn, bob dydd hynny sy’n gwneud maethu mor bwerus.

Mae tîm Maethu Cymru Sir Ddinbych yng Nghyngor Sir Ddinbych yn dathlu'r pythefnos gydag amrywiaeth o ddigwyddiadau ar gyfer teuluoedd maeth a darpar ofalwyr maeth ledled y sir.

Yn ystod yr ymgyrch 14 diwrnod, mae amrywiaeth o weithgareddau wedi'u cynllunio, gan gynnwys digwyddiadau a diwrnodau allan i deuluoedd maeth Sir Ddinbych, yn ogystal â chyfleoedd i gwrdd â'r tîm allan yn y Gymuned.

Mae'r sesiynau galw heibio hyn yn rhoi cyfle i bobl ddysgu mwy am faethu a chael sgwrs anffurfiol gyda'r tîm. Mae'r rhain yn cynnwys Sesiwn Galw Heibio Gwybodaeth Maethu yn Llyfrgell Prestatyn ar 12 Mai rhwng 2 a 4pm, a Sesiwn Gwybodaeth Ar-lein ar 13 Mai rhwng 12pm a 1.30pm.

Meddai Rhiain Morrlle, Pennaeth y Gwasanaethau Plant:

“Rwyf bob amser yn edrych ymlaen at y pythefnos yma ym mis Mai lle cawn ddathlu gwaith ein gofalwyr maeth anhygoel yma yn Sir Ddinbych.

Mae amserlen wych wedi'i threfnu unwaith eto eleni, ac rydym yn cymryd rhan yn nhaith gerdded Pythefnos Gofal Maeth Gogledd Cymru y Rhwydwaith Maethu hefyd.

Rydym wedi diweddaru ein pecyn o bolisïau cynorthwyol ar gyfer gofalwyr maeth sy'n maethu drwy'r awdurdod lleol, a byddem wrth ein bodd yn clywed gan unrhyw un sy'n ystyried cymryd y cam nesaf i gael effaith enfawr ar fywyd unigolyn ifanc.”

Mae’r ddolen ar gyfer y sesiynau gwybodaeth ar-lein yma:  Digwyddiadau Gwybodaeth - Maethu Cymru

I gael mwy o wybodaeth am faethu gyda Maethu Cymru Sir Ddinbych, ewch i: https://sirddinbych.maethucymru.llyw.cymru/

Gwaith gwella wedi ei drefnu ar gyfer Mynwent Llangollen

Bydd gwelliannau isadeiledd yn digwydd ym Mynwent Llangollen y mis hwn.

Mae Gwasanaethau Stryd Cyngor Sir Ddinbych wedi sicrhau cyllid o Gronfa Ffyniant Gyffredin Llywodraeth y DU ynghyd â chyllid cyfalaf i wneud gwaith i wella isadeiledd ar y safle.

Ar hyn o bryd yr unig ffordd i gerbydau gyrraedd y fynwent yw gyrru trwy’r ystad dai gyfagos, sy’n gul ac yn anodd ei defnyddio. Mae hyn wedi arwain at rai cwynion gan drigolion yn y blynyddoedd diweddar.

I ymdrin â’r broblem hon ac i wella’r mynediad i’r fynwent, cynigir creu mynediad newydd i gerbydau ar waelod y safle trwy Vicarage Road.

Bydd y gwelliant hwn nid yn unig yn creu gwell mynediad i ymwelwyr ond bydd yn galluogi trefnwyr angladdau i gyrraedd y safle heb darfu ar drigolion cyfagos yn ogystal â darparu lle i barcio ger y fynwent.

Yn ogystal, mae’r tir cyfagos i dde’r safle, sydd wedi ei ddefnyddio ar gyfer pori yn y blynyddoedd diweddar, bob amser wedi ei glustnodi ar gyfer darpariaeth gladdu yn y dyfodol pan fydd ei angen.

Bydd y prosiect hwn yn ategu datblygiad yr isadeiledd ar y darn hwn o dir ar gyfer mwy o le ar gyfer claddedigaethau. Hefyd bydd ychydig o fân waith tirlunio yn cael ei gwblhau gan gynnwys plannu coed mewn rhai ardaloedd o amgylch y maes parcio i wella ymddangosiad y safle ynghyd â gwelliannau i gefnogi bioamrywiaeth megis gosod blychau ystlumod ac adar.

Dywedodd Paul Jackson, Pennaeth Gwasanaethau Priffyrdd a’r Amgylchedd: “Bydd y prosiect hwn o gymorth i wella’r isadeiledd ym Mynwent Llangollen yn fawr i ddarparu gwasanaeth mwy urddasol a pharchus i deuluoedd lleol ar gyfer y dyfodol.”

Ceisiadau gofal plant Dechrau'n Deg bellach ar agor

Mae ceisiadau ar gyfer darpariaethau gofal plant Dechrau'n Deg mewn codau post cymwys bellach wedi agor yr wythnos hon.

Mae gofal plant Dechrau'n Deg yn darparu hyd at ddeuddeg awr a hanner o ofal plant wedi'i ariannu yn ystod tymor yr ysgol mewn lleoliad gofal plant cofrestredig.

Ar hyn o bryd mae'r ddarpariaeth ar gael mewn grwpiau chwarae partner, cylchoedd Mudiad Meithrin neu feithrinfeydd dydd o ddydd Llun i ddydd Gwener yn ystod tymor yr ysgol.

Mae'r rownd hon o geisiadau ar gyfer rhieni a gofalwyr sydd â phlant a anwyd rhwng 1 Medi 2023 a 31 Awst 2024. Mae'n bwysig nodi nad yw penblwyddi nad ydynt yn ffitio'r ystod dyddiadau hon yn gymwys ar gyfer y rownd hon o geisiadau. Mae ceisiadau am ofal plant Dechrau'n Deg ar gael ar wahanol adegau yn ystod y flwyddyn ac fe'u gwneir mewn rowndiau yn seiliedig ar oedrannau plant.

Mae gofal plant Dechrau'n Deg ar gael i deuluoedd sydd o fewn codau post cymwys.

I wirio a yw cod post yn rhaglen Dechrau'n Deg, ewch i: https://flyingstart.denbighshire.gov.uk/Home/Index?culture=cy-GB

Y dyddiad cau ar gyfer ceisiadau ar gyfer y rownd hon yw 19 o Fehefin.

Dywedodd Rhiain Morrlle, Pennaeth Gwasanaethau Plant:

“Mae'r ddarpariaeth hon yno i helpu teuluoedd gyda'u hanghenion gofal plant yn ystod y tymor ysgol.

Hoffem wahodd rhieni a gofalwyr sydd â phlant a aned rhwng dyddiadau'r cais hwn i wneud cais, a bydd ein tîm mewn cysylltiad i brosesu eich cais ar ôl ei gyflwyno.

Mae nifer o rowndiau o geisiadau ar wahanol adegau yn ystod y flwyddyn, felly cadwch lygad ar ein gwefan am y rownd nesaf.”

Am ragor o wybodaeth ewch i: https://www.denbighshire.gov.uk/cy/gofal-plant-a-rhianta/teuluoedd-yn-gyntaf-a-dechraun-deg/gofal-plant-dechraun-deg.aspx

Miloedd o sigaréts anghyfreithlon wedi eu meddiannu gan dîm safonau masnach y cyngor

Yn dilyn ymgyrchoedd llwyddiannus blaenorol i fynd i’r afael â gwerthu sigaréts anghyfreithlon, mae swyddogion Safonau Masnach Cyngor Sir Ddinbych yn ogystal â Thîm Tybaco Rhanbarthol Safonau Masnach Cymru a Heddlu Gogledd Cymru wedi cynnal ymweliadau pellach ag eiddo ar draws y sir.

Cafodd tri o safleoedd eu targedu yn dilyn profion llwyddiannus lle prynwyd sigaréts yn anghyfreithlon.

Yn ystod yr ymweliadau fe feddiannodd swyddogion dros 12,000 o sigaréts anghyfreithlon a 6.7 cilogram o dybaco rholio â llaw mewn dau safle, gan arwain at gau un dros dro gyda’r perchennog yn cytuno i hynny. 

Yn ystod y gwaith chwilio daethpwyd o hyd i’r eitemau hyn wedi eu cuddio mewn amrywiaeth o ffyrdd. Daethpwyd o hyd i dybaco a sigaréts anghyfreithlon mewn cypyrddau cudd wedi eu creu yn bwrpasol a waliau ffug a oedd wedi’u diogelu gydag electromagnetau. 

Dywedodd Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad:

“Dyma enghraifft arall o’r gwaith gwych mae ein swyddogion Safonau Masnach yn ei wneud i dynnu cynnyrch anghyfreithlon fel y rhain oddi ar ein silffoedd. Roedd yr eitemau a feddiannwyd yn rhai ffug a allai fod yn beryglus i iechyd a diogelwch y bobl hynny fyddai’n eu prynu a’u defnyddio.

“Nid yw’r cynnyrch wedi’u profi o ran diogelwch ac mae’r sigaréts yn berygl tân go iawn gan nad oes ganddynt y cylchoedd atal llosgi. O safbwynt iechyd, does wybod beth sydd yn y tybaco, ac fe allant fod yn cynnwys lefelau niweidiol o gemegau anghyfreithlon ymhell y tu hwnt i beryglon arferol cynnyrch tybaco awdurdodedig.

“Mae ein preswylwyr yn chwarae rhan hanfodol wrth amlygu ardaloedd neu unigolion o ddiddordeb, sy’n helpu ein swyddogion Safonau Masnach i ymchwilio a chael gwared ar dybaco, fêps a chynnyrch anghyfreithlon eraill yn ein cymuned.”

Gall busnesau gysylltu â Thîm Safonau Masnach Sir Ddinbych i gael cyngor ar sigaréts, tybaco a chynnyrch fêpio anghyfreithlon drwy wefan Sir Ddinbych.

Darpariaeth ystafell ddosbarth synhwyraidd newydd yn agor mewn ysgol yn Llanelwy

Mae Ysgol Glan Clwyd wedi gorffen gwaith ar ei hystafell synhwyraidd newydd yn ddiweddar a fydd yn cael ei defnyddio i gefnogi disgyblion gydag ADY (anghenion dysgu ychwanegol).

Mae’r ystafell newydd yn cynnwys tri thaflunydd, sy’n taflunio golygfeydd ar dair wal yn yr ystafell, gan greu profiad hollgynhwysol i’r defnyddwyr.

Ystafell synhwyraidd newydd

Mae bariau golau LED yn rhedeg ar hyd top yr ystafell gan daflunio’r lliw cyfatebol priodol, gan ychwanegu at y profiad hollgynhwysol o fewn yr ystafell ddosbarth newydd.

Mae gan yr ystafell ddosbarth newydd hon y gallu i greu amgylcheddau rhyngweithiol ac ymgysylltiol, y gellir eu teilwra i anghenion unigryw y myfyrwyr, gan ddod ag elfen unigryw i’r ddarpariaeth ADY yn Ysgol Glan Clwyd.

Dechreuodd y gwaith ar y prosiect yn ystod hanner tymor mis Chwefror, gydag addasiadau i’r ystafell bresennol gan gynnwys rhwystro golau lle roedd angen hynny a thynnu drws a oedd yn cysylltu’r ystafell ag ystafell arall. Yn dilyn hynny cafodd yr ystafell ei phaentio a chwblhawyd y gwaith trydanol a’r gwaith o osod y taflunwyr a’r system sŵn.

Rhai o'r golygfeydd

Mae’r ystafell wedi ei lleoli yn ardal Encil, sef yr ardal yn yr ysgol sy’n darparu cefnogaeth gydag ymddygiad a lle mae’r ddarpariaeth ADY.

Mae modd gosod golygfeydd pwrpasol ar y waliau, ac mae tua 20 o olygfeydd ar gael yn fras ar hyn o bryd.

Bydd yr ystafell yn cael ei defnyddio ar gyfer cefnogaeth un i un ond hefyd gall gefnogi sesiynau grŵp bach. Mae hyfforddiant ychwanegol nawr ar y gweill er mwyn i staff allu ehangu’r defnydd o’r ystafell ddosbarth ymhellach.

Un o'r golygfeydd

Dywedodd Geraint Davies, Pennaeth Gwasanaeth Addysg Cyngor Sir Ddinbych:

“Bydd hwn yn ased gwych i’r tîm ADY yn Ysgol Glan Clwyd a bydd yr ystafell ddosbarth hollgynhwysol newydd yn ased gwych i fyfyrwyr.

Dechreuodd y gwaith ar y prosiect hwn yn ystod hanner tymor mis Chwefror ac mae’n wych i weld fod yr ystafell ddosbarth hon nawr wedi’i chwblhau ac yn barod i gael ei defnyddio.”

Dywedodd Sian Alwen, Pennaeth Ysgol Glan Clwyd:

“Mae sicrhau ein bod yn darparu’r gefnogaeth ADY fwyaf blaengar i’n disgyblion yn flaenoriaeth i ni.

Gyda’r tîm addysgu cryf ac ymroddgar yma, mae adnodd fel yr ystafell hon yn cynnig darpariaeth arbenigol a fydd yn helpu grwpiau llai o ddisgyblion ac unigolion i oresgyn heriau.

Rydym yn hynod o ffodus o fod wedi cael y ddarpariaeth hon ac rydym yn hyderus y bydd nifer o ddisgyblion yn gweld y budd yn fuan.”

Cyngor Sir Ddinbych yn ail-ddylunio platiau a bathodynnau tacsis

Mae’r Cyngor wrthi’n newid y broses o drosglwyddo platiau trwyddedu a bathodynnau gyrwyr tacsis i gyflenwr newydd.

Yn ystod y broses mae Sir Ddinbych hefyd wedi cymryd y cyfle i ail-ddylunio’r platiau a bathodynnau tacsis.

Bydd Cyngor Sir Ddinbych yn cyflwyno system bathodyn gyrrwr tacsi a phlatiau cerbydau newydd dros yr wythnosau nesaf.

Wrth i’r Cyngor symud i’r system gynhyrchu newydd dros y flwyddyn nesaf, efallai y bydd trigolion yn sylwi ar rai gwahaniaethau yng nghynllun a dyluniad bathodynnau gyrwyr tacsis, platiau cerbyd a sticeri drysau. Mae hyn yn rhan arferol o’r broses o newid a gyflwynir yn raddol.

Bydd cerbydau yn parhau i arddangos y dyluniad plât cyfredol nes y bydd angen adnewyddu nesaf, a bydd rhai newydd a rhai sy’n adnewyddu o ganol fis Ebrill ymlaen yn dechrau cael y dyluniad newydd.

Meddai Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad:

“Hoffem hysbysu busnesau tacsis a defnyddwyr gwasanaeth ynglŷn â’r newidiadau rydym yn eu gwneud i blatiau trwyddedu a bathodynnau gyrwyr tacsis. Rydym yn gwerthfawrogi eu hamynedd wrth i’r newidiadau hyn gael eu gwneud.

Y Cyngor yn ymgysylltu â busnesau y Rhyl ar brosiectau adfywio mawr

Yn dilyn cymeradwyaeth Cabinet Cyngor Sir Ddinbych, bydd gwaith ar brosiectau Adfywio Lleol a ariennir gan Lywodraeth y DU yng nghanol tref y Rhyl yn symud ymlaen i’r cam cyn adeiladu, gyda rhaglen o weithgareddau ymgysylltu ar fin cychwyn gyda busnesau lleol a phreswylwyr.

Mae swyddogion y Cyngor a thimau prosiect wedi dechrau cwrdd â busnesau canol tref y Rhyl i drafod y cynllun adfywio arfaethedig mewn rhagor o fanylder wrth i waith dylunio barhau i ddatblygu.

Bydd ymgysylltu yn canolbwyntio ar ystyriaethau gweithredol allweddol, gan gynnwys danfoniadau, mynediad a rheoli gwastraff, â’r nod o leihau amhariad a rheoli effaith yn ofalus trwy gydol y cam adeiladu. Bydd adborth gan fusnesau a phreswylwyr yn helpu i lywio cynllunio manwl a sicrhau bod gweithrediadau o ddydd i ddydd yn cael eu hystyried.

Nod y prosiectau adfywio yw trawsnewid yr ardal o gwmpas Tŵr Cloc y Rhyl yn lle sy’n addas i gerddwyr. Mae'r cynlluniau hefyd yn cynnwys gosod pafin newydd ar draws canol y dref, gosod seddi newydd a gwella isadeiledd gwyrdd i greu amgylchedd mwy croesawgar, hygyrch a deniadol ar gyfer preswylwyr, ymwelwyr a busnesau.

Meddai Tony Ward, Cyfarwyddwr Corfforaethol Economi a’r Amgylchedd Cyngor Sir Ddinbych:

“Mae’r prosiectau hyn yn ffurfio rhan o waith adfywio ehangach sy’n cael ei wneud yn y Rhyl. Mae’r gwaith hwn eisoes wedi gweld creu amddiffynfeydd arfordirol, promenâd gwell a mwy hygyrch, parc chwarae newydd a chwbl hygyrch i blant yn ogystal ag agoriad Marchnad y Frenhines. Mae cam nesaf y gwaith yn ffurfio rhan o’r weledigaeth o ailgysylltu canol tref y Rhyl gyda’r promenâd a’r traeth.

“Nod prosiectau fel y rhain yw creu egni o’r newydd a hyder yn y Rhyl ac maen nhw’n sbardunau ar gyfer newid. Rydym yn wirioneddol werthfawrogi amynedd preswylwyr a busnesau wrth i’r newidiadau hyn gael eu gwneud, a gobeithiwn fod pawb yn gallu gweld yr effaith gadarnhaol mae’r gwaith hwn yn ei chael ar y dref.”

Nythfa adar enwog yn barod am aelodau newydd

Mae nythfa sy’n diogelu aderyn sydd o dan fygythiad yn paratoi i dderbyn aelodau newydd o Affrica.

Mae Gwasanaeth Cefn Gwlad Sir Ddinbych, Grŵp Môr-wenoliaid Bach Gogledd Cymru a gwirfoddolwyr eraill wedi gorffen sefydlu Nythfa Môr-wenoliaid Bach Twyni Gronant.

Mae’r safle enwog wedi croesawu’r adar a ddaw yma yr holl ffordd o arfordir gorllewinol Affrica ers dros ddau ddegawd ac mae nawr yn barod i gefnogi’r anifeiliaid a hefyd helpu i addysgu ymwelwyr â’r ardal.

Mae’r grwpiau sy’n gofalu am y nythfa wedi gosod ffens derfyn 3.5km a hefyd ffens drydan 3km ar hyd y traeth i warchod yr adar rhag ymosodiadau ar y tir.   Bydd y ddwy ffens yn cael eu tynnu ar ddiwedd y tymor i sicrhau polisi dim olion yn yr ardal sydd hefyd yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA).

Unwaith eto mae Canolfan Ymwelwyr y Môr-wenoliaid a’r guddfan gerllaw yn barod i helpu pobl i wylio’r nythfa o bellter diogel.

Yn 2025 fe welodd y nythfa 95 o barau bridio a gofnodwyd a chyfanswm o 103 o gywion ar y safle. Ar gyfartaledd ceir 1.08 o gywion i bob pâr bridio yn y nythfa.

Y llynedd gweithiodd wardeiniaid y Môr-wenoliaid Bach hefyd  gydag Ymddiriedolaeth Adareg Prydain i fodrwyo nifer o’r adar er mwyn eu holrhain yn y dyfodol.  Fe aethant ati i helpu i fodrwyo 59 o gywion gydag Ymddiriedolaeth Adareg Prydain (modrwyau metel a chafodd naw arall eu modrwyo gyda modrwyau lliw).

Dywedodd yr Uwch Geidwad Cefn Gwlad, Jim Kilpatrick:  “Mae’r tîm yma yng Ngronant eisoes wedi gweld arwyddion fod yr adar anhygoel hyn yn cyrraedd ac rydym yn barod i’w diogelu a’u cefnogi drwy gydol y tymor bridio hwn. Fyddai dim o’r hyn rydym yn ei wneud yma yn bosibl heb gefnogaeth yr holl wirfoddolwyr gwych sy’n ein helpu i ofalu am y Môr-wenoliaid Bach.”

Ychwanegodd: “Mae ein wardeiniaid nawr yn gweithio yn y nythfa o’r ganolfan i ymwelwyr. Yn ogystal â gwarchod yr adar, byddant hefyd ar gael i siarad ag ymwelwyr a chasglu gwybodaeth am y nythfa eleni.”

Dywedodd Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad Cyngor Sir Ddinbych: “Ers dros ddau ddegawd mae timau Cefn Gwlad, ochr yn ochr â gwirfoddolwyr, wedi bod yn gweithio’n galed iawn i warchod y safle hwn i wneud y nythfa yn ardal o bwysigrwydd gwirioneddol ar gyfer gwarchod poblogaethau’r Môr-wenoliaid Bach yn y dyfodol. Gall pawb sy’n ymwneud â gofalu am y Môr-wenoliaid Bach fod yn eithriadol o falch o’r hyn maent yn ei wneud i gynnal y nythfa fywiog hon yn Nhwyni Gronant.”

Datblygiadau diweddaraf Parc Glan yr Afon wedi'u cwblhau

Mae gwaith i helpu i wella a datblygu iechyd a lles ar hyd Parc Glan yr Afon yn Llangollen wedi’i gwblhau.

Gwasanaethau Stryd Cyngor Sir Ddinbych sy’n cydlynu’r gwaith â chyllid o’r Gronfa Ffyniant Gyffredin.

Daw'r datblygiad diweddaraf hwn o ganlyniad i waith sydd eisoes wedi'i wneud yn y parc dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf gan dimau eraill y cyngor, sy'n cynnwys creu cwrs golff mini naw twll a gosod offer chwarae.

Mae’r Gwasanaethau Stryd wedi cwblhau’r cam diweddaraf hwn o’r gwaith i wella’r parc er budd pobl leol ac ymwelwyr.

Yn rhan o’r datblygiad, gosodwyd ramp newydd o faes parcio Aldi i ardal y Parc Sglefrio/Llecyn Gemau Amlddefnydd i wella hygyrchedd yr ardal hon i ddefnyddwyr cadeiriau olwyn ac unigolion eraill ag anghenion hygyrchedd mwy, a gosod dau lwybr â ramp arall i helpu i wella hygyrchedd o amgylch y parc.

Mae’r gwaith hefyd wedi cynnwys ychwanegu ffens wrth ymyl yr hen ardal chwarae i blant i ddiogelu'r rhan hon yn well, a gosodwyd giât mynediad ychwanegol i’r parc ar ochr yr afon.

Mae'r prosiect wedi ychwanegu campfa awyr agored at y safle sydd â saith eitem o offer i alluogi defnyddwyr i wneud ymarfer corff wrth edrych dros yr afon. Yn ogystal â hyn, mae dwy fainc bicnic hygyrch wedi'u gosod yn yr ardal hon ynghyd â sylfeini concrit i sicrhau ei bod yn rhwydd i gadeiriau olwyn fynd atynt.

Dywedodd Paul Jackson, Pennaeth Gwasanaethau Priffyrdd a’r Amgylchedd: “Rydym ni’n falch iawn o fod wedi cwblhau’r gwaith hwn ym Mharc Glan yr Afon yn Llangollen, diolch i’r cyllid y bu i’r Gwasanaethau Stryd allu cael gafael arno.”

"Bydd y datblygiad diweddaraf hwn yn gwella ardaloedd eraill sydd eisoes wedi'u gwella ym Mharc Glan yr Afon ymhellach i gynyddu proffil y rhan bwysig hon o'r dref er budd trigolion ac unigolion sy'n ymweld â Llangollen."

Disgyblion o Fodelwyddan yn rhoi gobaith i fyd natur

Mae disgyblion ysgol gynradd ym Modelwyddan wedi torchi llewys i helpu i greu cynefin natur newydd ar dir eu hysgol. 

Bu disgyblion Ysgol y Faenol yn cydweithio gyda Thîm Bioamrywiaeth Cyngor Sir Ddinbych yn ddiweddar er mwyn datblygu dôl flodau gwyllt yn yr ysgol.

Mae’r plant eisoes wedi rhoi hwb i fyd natur yn yr ysgol eleni drwy blannu dros 1,000 o goed ar dir yr ysgol. 

Fe wnaethant hefyd helpu i adeiladu bwa helyg byw ar y safle sy'n darparu strwythur cynaliadwy ar gyfer gweithgareddau gwaith coed gwyrdd pellach gyda'r myfyrwyr, cynefin ar gyfer pryfed ac adar ac ardal naturiol i hyrwyddo dysgu am natur i'r ysgol.

Drwy dorchi eu llewys, helpodd y disgyblion i blannu dros 100 o flodau gwyllt i greu’r ddôl newydd i gefnogi peillwyr a darparu ardal addysg awyr agored arall i ddysgu am natur yn yr ysgol.   Roedd y rhywogaethau a blannwyd yn cynnwys: clafrllys, gludlys coch, meddyges las, llygad llo mawr, clust y gath, moronen y maes, bys y ceirw a’r bengaled.

Daeth y planhigion o blanhigfa goed y Cyngor yn Llanelwy a’r Ganolfan Sgiliau Coetir ym Modfari.

Dywedodd y Swyddog Bioamrywiaeth, Ellie Wainwright: “Fe wnaethom fwynhau bod yn ôl yn Ysgol y Faenol ar ôl gweithio gyda’r disgyblion i blannu’r holl goed a’r hwyl a gawsom gyda nhw wrth greu’r bwa helyg.  Maen nhw a’r staff yn angerddol iawn am gefnogi natur a bydd y prosiect diweddaraf hwn i greu’r ddôl yn helpu i greu cynefin gwych i’r holl anifeiliaid a phlanhigion ar dir yr ysgol.

Dywedodd Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad Cyngor Sir Ddinbych: “Mae’n wych fod y plant hyn wedi cael y cyfle i ddysgu am yr holl fanteision all ddod yn sgil creu dôl blodau gwyllt drwy ein tîm Bioamrywiaeth a da iawn nhw i gyd am dorchi eu llewys i helpu i blannu ased mor bwysig ar gyfer cefnogi natur yn lleol.”

Disgyblion uwchradd y Rhyl yn cefnogi natur yn lleol

Mae disgyblion ysgol uwchradd wedi helpu i gefnogi natur ar safle eu hysgol.

Yn ddiweddar ymunodd disgyblion Crist y Gair â staff o dîm Bioamrywiaeth Cyngor Sir Ddinbych i helpu i wella dôl blodau gwyllt a grëwyd fis Ebrill diwethaf. 

Mae hyn yn dilyn gwaith diweddar yn datblygu ardaloedd o wrychoedd a choetir yn yr ysgol gyda chymorth y disgyblion. Plannwyd 260 metr o wrychoedd ac 14 o goed safonol i helpu cynyddu bioamrywiaeth a’r canopi coed yn yr ysgol, er mwyn adfer byd natur a chynnig ardal les addysgol awyr agored i’r disgyblion.

Bu’r disgyblion a swyddogion Bioamrywiaeth yn cydweithio i ychwanegu 200 o blanhigion i’r ddôl a fydd yn helpu i ddarparu ffynhonnell wych o fwyd i beillwyr megis gwenyn. 

Roedd y rhywogaethau’n cynnwys: llygad llo mawr, meddyges las, gludlys coch, clafrllys, bysedd y cŵn, moronen y maes, crafanc brân y gweunydd, melynydd Brych a’r bengaled.

Fe ddaeth y planhigion a fu’n hwb i natur o amgylch yr ysgol o blanhigfa goed y Cyngor yn Llanelwy a’r Ganolfan Sgiliau Coetir ym Modfari. 

Dywedodd y Swyddog Bioamrywiaeth, Ellie Wainwright: “Roedd hi’n wych dychwelyd i Grist y Gair gan fod y plant a’r staff mor frwdfrydig dros gefnogi natur yn lleol o amgylch safle’r ysgol.  Fe fydd cynyddu amrywiaeth y blodau gwyllt yn y ddôl yn gwella’r gefnogaeth mae’r ddôl yma’n ei rhoi, gan ddarparu lloches i fywyd gwyllt lleol i ffynnu a goroesi.  Fe fydd datblygu’r ddôl hefyd yn rhoi lle gwych i ddisgyblion astudio natur ar garreg drws yr ysgol.” 

Dywedodd Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad Cyngor Sir Ddinbych: “Mae’n wych fod y plant hyn wedi cael y cyfle i ddysgu am yr holl fanteision all ddod yn sgil dôl blodau gwyllt drwy ein tîm Bioamrywiaeth a da iawn nhw i gyd am dorchi eu llewys i helpu i ddatblygu a gwella ased mor bwysig ar gyfer cefnogi eu natur yn lleol.”

Pobl Ifanc yn cael eu hannog i dynnu lluniau o’r dolydd

Caiff disgyblion ysgolion Sir Ddinbych eu hannog unwaith eto i gymryd rhan mewn cystadleuaeth i dynnu lluniau o ddolydd blodau gwyllt lleol. 

Yr wythnos hon mae'r Cyngor wedi ail-lansio Cystadleuaeth Ffotograffiaeth Dolydd Blodau Gwyllt i Ysgolion ar gyfer 2026 wrth i flodau eleni ddechrau blodeuo.

Yn 2019, gwnaeth Cyngor Sir Ddinbych ddatgan argyfwng hinsawdd a natur a’r nod oedd mynd i’r afael â newid hinsawdd a cholli bioamrywiaeth.

Un o'r camau cyntaf oedd dechrau rheoli rhywfaint o laswelltir y Cyngor i greu dolydd blodau gwyllt ledled y sir. Nod y prosiect yw adfer ac ehangu’r cynefinoedd sydd ar gael yn y sir i bryfed peillio a bywyd gwyllt.

Mae gan y prosiect hwn lawer o fanteision neu ‘wasanaethau ecosystem’ i drigolion y sir hefyd, fel llai o lifogydd, gwell ansawdd aer, ac oeri’r aer mewn gwres mawr.

Caiff pobl ifanc eu hannog i gymryd amser i archwilio a sylwi ar yr hyn sy’n ddiddorol iddyn nhw ynghylch eu dolydd blodau gwyllt, dolydd yr ysgol neu warchodfa natur gymunedol o’u dewis nhw a thynnu llun ohono ynghyd ag ychydig o eiriau. Gellir adnabod dolydd y Cyngor gan fod logo caru gwenyn ar bob safle neu gellir defnyddio'r map ar-lein sydd ar gael ar wefan y Cyngor (trwy fanylion y gystadleuaeth).

Gall y lluniau fod o safle cyfan neu ran fechan ohoni, fel pryfyn, blodyn neu rywogaeth gwair – y ffotograffydd fydd yn penderfynu ar ei bwnc dewisol i gymryd y llun gorau. Mae angen i bob ymgeisydd ysgrifennu rhywbeth am eu llun, neu ddod o hyd i ddyfyniad sy’n cyd-fynd â’r llun.

Bydd y rhai buddugol yn cael eu chwyddo i faint A2 i’w hargraffu a’u rhoi ar y waliau y tu allan i Siambr y Cyngor yn Nhŷ Russell, Y Rhyl.

Bydd yr enillwyr yn cael detholiad o lyfrau amgylcheddol ar gyfer eu hysgol, a bydd fersiwn llai o’r llun ar gael i’r enillydd i’w arddangos yn ei gartref neu’r ysgol. Eleni bydd yr ysgol sydd â’r nifer fwyaf o geisiadau hefyd yn ennill detholiad o lyfrau. Bydd pob enillydd yn cael ymweliad gan Gadeirydd ein Cyngor a chydweithwyr i gyflwyno'r llyfrau a'r printiau.

Dywedodd Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad Cyngor Sir Ddinbych:  “Rydym ni’n gwybod bod gan ein disgyblion ddealltwriaeth wych o sut mae newid hinsawdd yn effeithio ar eu bywydau drwy gyfarfod â nhw a sgwrsio â nhw. Mae ganddyn nhw i gyd syniadau gwych ac maen nhw'n gwneud llawer o waith da eu hunain. Mae llawer o ddisgyblion wedi ein helpu ni i greu dolydd blodau gwyllt ledled Sir Ddinbych.

“Rydym ni eisiau rhoi cyfle iddyn nhw rannu sut maen nhw’n dehongli bywyd yn y dolydd drwy lens y camera drwy gymryd rhan yn y gystadleuaeth hon ac yr ydym ni’n edrych ymlaen at weld y canlyniadau.”

I gael rhagor o wybodaeth ynghylch sut i gofrestru ar gyfer y gystadleuaeth, cliciwch ar y ddolen hon

Mae’r gystadleuaeth ar agor tan 14 Awst 2026.

Disgyblion yn cefnogi natur ar dir yr ysgol

Mae disgyblion ysgol gynradd wedi creu ardal gynefin newydd yn eu hysgol i roi help llaw i natur yn lleol.

Fe fu deugain o ddisgyblion Ysgol Llanfair Dyffryn Clwyd, o flwyddyn tri, pedwar, pump a chwech yn torchi eu llewys yn ddiweddar i greu dôl blodau gwyllt newydd yn yr ysgol.

Mae’r datblygiad newydd yn dilyn gwaith yn yr ysgol gan ddisgyblion, tîm Bioamrywiaeth Cyngor Sir Ddinbych ac Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru a welodd tua 90 metr o wrych y gerddinen wyllt yn bennaf yn cael ei blannu ar y safle i helpu’r pilaon mwyaf yn y DU sef y gylfinbraff.

Cafodd coetir bychan ei blannu ar y safle hefyd ynghyd â 12 o goed ffrwythau a choedlan fach. Gyda’i gilydd roedd y gwaith hwn yn creu cynefinoedd a oedd yn cynnwys 624 o goed newydd o amgylch ei diroedd.

Mae dôl blodau gwyllt newydd Ysgol Llanfair Dyffryn Clwyd wedi ei greu gan ddefnyddio’r ardal werdd gyfan o amgylch maes parcio’r ysgol.

Gyda chymorth tîm Bioamrywiaeth y Cyngor fe blannodd disgyblion 300 o blanhigion a fydd yn helpu i ddarparu ffynhonnell o fwyd ar gyfer trychfilod fel gwenyn. Roedd y rhain yn cynnwys clafrllys, y gludlys coch, y feddyges las, llygad llo mawr, clust y gath, moron gwylltion, meillionen hopysaidd, bysedd y cŵn, y bengaled, crafanc brân y gweunydd ac ytbysen y ddôl.

Daeth y planhigion o blanhigfa goed y Cyngor yn Llanelwy a’r Ganolfan Sgiliau Coetir ym Modfari.

Dywedodd y Swyddog Bioamrywiaeth, Ellie Wainwright: “Roedd yn wych i fod yn ôl yn Ysgol Llanfair Dyffryn Clwyd gan fod y disgyblion a’r staff mor angerddol dros gefnogi natur yn lleol. Roedd brwdfrydedd y disgyblion i greu’r ddôl blodau gwyllt newydd hon yn wych ac o ganlyniad i’w gwaith caled bydd y cynefin hwn yn ogystal â’r ardaloedd o goetir a gwrychoedd rydym wedi eu creu o’r blaen wir yn darparu lloches i natur yma y gall y plant hefyd ddysgu ohoni.”

Dywedodd y Pennaeth Geriant Rowe: "Mae’r partneriaeth y mae’r ysgol wedi’i datblygu gyda Thim Bioamrywiaeth Sir Ddinbych yn un sy’n cyfoethogi cynefinoedd ardal yr ysgol, ynghyd a rhoi cyfleoedd ymarferol gwych i’r plant gael effaith gadarnhoal ar wella bioamrywiaeth a natur. Bydd hyn ynghyd a phartneriaethau eraill yn creu etifeddiaeth i’r amgylchedd a gwerthfawrogiad y disgyblion ar sut y gallent wneud gwahaniaeth. Edrychwn ymlaen i weld y blodau yn blodeuo."

Dywedodd Emlyn Jones, Pennaeth Cynllunio, Gwarchod y Cyhoedd a Gwasanaethau Cefn Gwlad Cyngor Sir Ddinbych: “Mae’n wych fod y plant hyn wedi cael y cyfle i ddysgu am yr holl fanteision all ddod yn sgil dôl blodau gwyllt drwy ein tîm Bioamrywiaeth a da iawn nhw i gyd am dorchi eu llewys i helpu i blannu ased mor bwysig ar gyfer cefnogi natur yn lleol.”

Gwaith arloesol i wella Cysylltedd Digidol Sir Ddinbych

Mae cynlluniau arloesol ar y gweill i wella rhwydweithiau ffonau symudol ar draws Sir Ddinbych.

Mae tîm Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu (TGCh) Cyngor Sir Ddinbych yn gweithio ar brosiect i ddefnyddio asedau’r awdurdod lleol i roi hwb i rwydweithiau ffonau symudol ar draws y sir.

Bydd y Cytundeb Mynediad Agored yn caniatáu i’r Cyngor wneud asedau penodol, polion goleuadau stryd yn bennaf, ar gael ar gyfer gosod technoleg symudol cell fach i wella signal.

Cyflwynodd swyddogion TGCh y gwaith hwn i Bwyllgor Gwasanaethau Democrataidd y Cyngor yn ddiweddar.

Mae’r celloedd bach yn cynorthwyo â chynyddu capasiti heb fod angen isadeiledd mawr. Ar ôl eu gosod mae ganddynt y capasiti i wella cysylltedd digidol ar gyfer preswylwyr a busnesau, gan gynnig mynediad mwy dibynadwy i’r rhyngrwyd.

Ar ôl arwyddo cytundeb, bydd gweithredwr rhwydwaith ffonau symudol yn penderfynu a fyddai gosod eu celloedd bach ar asedau’r cyngor yn rhoi hwb i’w rhwydwaith. 

Byddai’r Cyngor yn cadw rheolaeth lawn dros yr asedau y gellid eu defnyddio ar gyfer gosod celloedd bach i sicrhau bod y gwaith gosod yn cyrraedd yr holl safonau technegol, diogelwch a gweithredol.

Mae unrhyw ddatblygiad o dechnoleg cell fach yn niwtral o ran cost i’r Cyngor, bydd gweithredwyr rhwydweithiau ffonau symudol yn talu ffi flynyddol a gytunwyd arni am osod y celloedd bach ar asedau.

Bydd pob Cytundeb Mynediad Agored yn gweithredu am gyfnod cychwynnol o 15 mlynedd, gan roi sefydlogrwydd i weithredwyr sy’n ystyried buddsoddi a chynnig eglurder hirdymor i’r Cyngor. Byddai gweithredwyr yn gyfrifol am yr holl gostau’n gysylltiedig ag arolygon, cyflenwad trydan, gosod, cynnal a chadw a symud offer. Bydd gofyn iddynt hefyd feddu ar yswiriant priodol, yn cynnwys yswiriant atebolrwydd cyhoeddus ac yswiriant atebolrwydd cyflogwr, ac i indemnio’r Cyngor rhag unrhyw ddifrod neu golled sy’n deillio o’u hoffer neu weithgareddau.

Meddai Helen Vaughan-Evans, Pennaeth y Gwasanaeth Cymorth Corfforaethol: Perfformiad, Digidol ac Asedau:  “Mae gan y gwaith arloesol hwn y potensial i gefnogi ein preswylwyr a busnesau ar draws Sir Ddinbych. Drwy ganiatáu i osod y dechnoleg hon ar ein hasedau, gallwn helpu i roi hwb i gysylltedd digidol i bawb sy’n hanfodol i’r ffordd yr ydym yn byw rŵan.

“Mae gosod technoleg cell fach yn ein trefi yn helpu busnesau presennol i gysylltu’n well ac yn annog mwy o fusnesau i fuddsoddi yn yr ardal. Pan fo gweithredwyr yn dewis gosod offer ar asedau gwledig, gall yr isadeiledd hwn hefyd helpu i wella cysylltedd ar gyfer preswylwyr sydd, yn hanesyddol, wedi profi mynediad mwy cyfyngedig, gan helpu i ddatblygu safon ofynnol ar gyfer bywyd digidol ar draws ein Sir .”

Dros 450 o blant yn mynychu sesiynau ‘Gadewch i ni Chwarae Allan’ am ddim yn ystod gwyliau’r Pasg

Croesawodd gwasanaeth Ceidwaid Chwarae Cyngor Sir Dinbych 454 o blant yn ystod y sesiynau ‘Gadewch i ni Chwarae Allan’ diweddar yn ystod Gwyliau’r Pasg.

Cynhaliwyd y sesiynau mewn 10 tref o amgylch y sir, gan gynnwys Corwen, Dinbych, Dyserth, Llangollen, Gallt Melyd, Prestatyn, Rhuddlan, Y Rhyl, Rhuthun a Llanelwy.

Mae sesiynau ‘Gadewch i ni Chwarae Allan’ yn darparu chwarae mynediad agored cwbl hygyrch i blant yn eu cymunedau lleol ac wedi’u cynllunio fel bod plant yn dewis yr hyn maen nhw eisiau ei wneud, a pha offer maen nhw’n ei ddefnyddio.

Dywedodd Dawn Anderson, Rheolwr Gofal Plant a Datblygu Chwarae Sir Ddinbych:

“Cawsom nifer wych o bobl yn mynychu’r sesiynau ‘Gadewch i ni Chwarae Allan’ dros y Pasg eleni.

Hoffem ddiolch i’r holl deuluoedd a ddaeth draw, a gobeithio bod pawb wedi mwynhau eu hunain cymaint ag y gwnaethom ni!

Cadwch lygad am ein sesiynau ‘Gadewch i ni Chwarae Allan’ nesaf.”

Dywedodd Rhiain Morrlle, Pennaeth Gwasanaethau Plant Cyngor Sir Dinbych:

“Mae’r sesiynau ‘Gadewch i ni Chwarae Allan’ yn darparu sesiynau hwyliog am ddim i deuluoedd ledled y sir.

Mae’r sesiynau’n cael eu harwain gan blant, sy’n golygu y gallant ddewis y math o chwarae maen nhw’n ei ffafrio drwy gydol y sesiwn gyfan.

Mae’n wych gweld cymaint o bobl yn bresennol yn ystod hanner tymor y Pasg, diolch i bawb a ddaeth draw i gymryd rhan mewn sesiwn.”

Fedrwch chi ddod o hyd i’r blodau gwyllt yma yn Sir Ddinbych?🌼

Gyda’r tywydd yn cynhesu, mae dolydd blodau gwyllt ein sir yn dechrau bywiogi.

Yn 2019, gwnaeth Cyngor Sir Ddinbych ddatgan argyfwng hinsawdd a natur a’r nod oedd mynd i’r afael â newid hinsawdd a cholli bioamrywiaeth.

Un o'r camau cyntaf oedd dechrau rheoli rhywfaint o laswelltir y Cyngor i greu dolydd blodau gwyllt ledled y sir. Nod y prosiect yw adfer ac ehangu’r cynefinoedd sydd ar gael yn y sir i bryfed peillio a bywyd gwyllt.

Mae gan y prosiect hwn lawer o fanteision neu ‘wasanaethau ecosystem’ i drigolion y sir hefyd, fel llai o lifogydd, gwell ansawdd aer, ac oeri’r aer mewn gwres mawr.

Dyma ganllaw yn dangos y math o flodau y gallech eu gweld yn rhai o’n dolydd ledled Sir Ddinbych Cadwch olwg am yr arwyddion Caru Gwenyn.

Blodau gwyllt mis Mai

Pys y Ceirw

Os ewch i weld ein dolydd blodau gwyllt ym mis Mai, fe welwch bys y ceirw yn eu blodau. Mae gwenyn a phryfed peillio eraill wrth eu boddau â nhw gan eu bod yn llawn paill a dyma ffynhonnell fwyd larfa rhai o’n hoff loÿnnod byw – y Glesyn Cyffredin, y Gwibiwr Llwyd a’r Frithribin Werdd.

Meillionen Goch

Ydych chi wedi gweld meillion cochion yn ein dolydd blodau gwyllt yn ystod mis Mai? Mae’r blodyn gwyllt bach hyfryd hwn yn llawn paill ac mae’n ffynhonnell fwyd hanfodol i wenyn – yn y gorffennol, roedd yn cael ei alw’n “fara gwenyn”. Nid pryfed peillio yn unig sy’n mwynhau’r blodyn bach hwn, mae gwartheg wrth eu boddau ag o hefyd!

Blodyn Neidr

Mae blodau neidr i’w gweld ar draws ein dolydd blodau gwyllt yn ystod mis Mai. Gall y blodyn coetir hwn dyfu bron i 1m o uchder ac mae’n denu gwenyn a gloÿnnod byw at ei flodau pinc llachar trwy agor y petalau yn ystod y dydd. Ble i ddod o hyd iddo: mannau cysgodol fel cloddiau, coetiroedd, ar gyrion coetiroedd a ffyrdd gwledig.

Blodau gwyllt mis Mehefin

Tegeirian Gwenynog (Ophrys apifera)

Ydych chi wedi gweld tegeirian gwenynog yn unrhyw un o'n dolydd blodau gwyllt y mis yma? Mae'r tegeirianau bach yma'n feistri ar dwyllo! Mae'r blodyn yn edrych fel gwenynen yn gorffwyso ac mae hefyd ychydig yn flewog a hyd yn oed yn cynhyrchu arogl sy'n debyg i wenynen fenywaidd er mwyn denu sylw'r gwenyn gwrywaidd sy'n hedfan heibio.

Cribell Felen (Rhinanthus minor)

Mae’r gribell felen yn rheoli uchder ein dolydd blodau gwyllt yn y mis hwn. Mae’r blodyn gwyllt bychan yma’n wych ar gyfer dolydd blodau gwyllt. Fel planhigyn lled-barasitig, mae’n gwanhau twf gwahanol fathau o laswellt drwy fwyta’r maeth sydd yn eu gwreiddiau. Trwy wanhau’r glaswellt cryfaf, mae’r blodau gwyllt mwy eiddil yn cael cyfle i ymsefydlu.

Bysedd y Cŵn (Digitalis purpurea)

Mae bysedd y cŵn yn blodeuo yn ein dolydd ym mis Mehefin. Dyma un o’n blodau gwyllt mwyaf cyfarwydd sy’n rhoi fflach o liw ar gyrion coetir a ffyrdd gwledig gyda blodau siâp cloch sy’n lliw pinc llachar. Yn ôl ‘Plantlife’, gall un ‘bys’ gynhyrchu miliwn o hadau!

Bloda gwyllt mis Gorffennaf

Clafrllys (Knautia arvensis)

Mae blodau piwslas y clafrllys yn wych i ddenu gwenyn, gwyfynod a gloÿnnod byw brodorol. Mae hefyd yn ffynhonnell fwyd hollbwysig i rai o’n rhywogaethau mwyaf prin fel y gwalchwyfyn gwenynaidd ymyl gul a glöyn byw brith y gors.

Y Bengaled (Centaurea nigra)

Ym mis Gorffennaf mae blodau pengaled yn blodeuo ar draws ein dolydd. Dyma flodyn gwyllt trawiadol, a’i flodau pinc llachar yn debyg i ysgall. Y bengaled yw un o’r blodau gorau i bryfed peillio. Mae’n ffynhonnell wych o neithdar maethlon i wenyn, gloÿnnod byw a chwilod. Yn nes ymlaen yn y tymor, mae ei hadau’n ffynhonnell bwysig o fwyd i amrywiaeth o’n rhywogaethau brodorol o adar.

Pig-yr-aran y weirglodd (Geranium pratense)

Pig-yr-aran y weirglodd yw’r blodyn gwyllt mwyaf toreithiog o’r genws Geranium. Mae’r rhain yn rhoi fflach o las/fioled yn gynnar yn yr haf ac yn gallu para am fisoedd yn ein dolydd blodau gwyllt. Maent yn parhau i ddenu’r llygad yn ystod misoedd yr hydref hefyd, wrth i’r dail newid o wyrdd i goch trawiadol – does dim rhyfedd ei fod yn ffefryn yng ngerddi nifer o gartrefi!

Llygad Llo Mawr (Leucanthemum vulgare)

Dyma flodyn gwydn sydd i’w weld yn ein dolydd blodau gwyllt. Mae’r llygad llo mawr yn ei flodau o fis Mai i fis Medi.

Ydych chi wedi cwrdd â'n Tîm Dechrau Da ni?

Maen nhw'n cynnal sesiynau wythnosol rhigwm dwyieithog sydd am ddim i fabanod a phlant bach ym mhob un o'n llyfrgelloedd. Nid yw byth yn rhy gynnar i ddechrau rhannu llyfrau a rhigwm gyda'ch babi ac fe welwch chi ddetholiad gwych o lyfrau i bob oed yn ein llyfrgelloedd.

Mae ein llyfrgelloedd yn rhad ac am ddim i ymuno, mae llyfrau am ddim i'w benthyca ac nid oes unrhyw ffioedd hwyr!

Mae'r amser rhigwm Dechrau Da yn ffordd wych o feithrin eich hyder wrth rannu llyfrau a rhigymau gyda rhai bach, a hefyd yn ffordd wych o gwrdd â rhieni newydd eraill.

Archebwch eich lle amser rhigwm am ddim yma. 

Rhyfeddodau naturiol yn ysbrydoli gyrfa mewn natur

Mae cariad at anifeiliaid ers yn blentyn ifanc ac ysbrydoliaeth gan athro a fu’n cefnogi natur yn Ynysoedd y Galapagos wedi helpu i siapio gyrfa sydd bellach yn amddiffyn ac yn diogelu bioamrywiaeth Sir Ddinbych. 

Mae Ellie Wainwright yn rhan o Dîm Bioamrywiaeth y Cyngor sydd yn gweithio’n galed gydol o flwyddyn yn cefnogi natur yn y Sir, yn sefydlu cynefinoedd newydd i helpu bywyd gwyllt lleol i ffynnu a goroesi, a helpu i addysgu pobl o bob oedran am yr hyn y gallant ei wneud eu hunain i amddiffyn eu bioamrywiaeth. 

Fe aeth Llais y Sir draw i siarad gydag Ellie i ganfod beth sydd wedi ei hysbrydoli gydol ei gyrfa sydd yn llawn o brofiadau yn helpu natur ar hyd a lled y DU.

Meddai Ellie: “Fe dyfais i fyny ger llyn mewn tref fechan yn Swydd Northampton. Yn dymhorol, fe fyddai’r llyffantod bach yn dod drwy ein gardd ddiwedd yr haf ar ôl gadael y llyn, ac mae gen i atgofion o fy mrawd a minnau’n mynd allan ac yn creu gwestai llyffantod iddynt ac yn gafael ynddynt.

“’Dwi wedi caru anifeiliaid erioed, ond doedd gen i ddim syniad beth oeddwn i eisiau ei wneud fel gyrfa nes fy mod yn y chweched dosbarth.  Un o fy mhynciau Lefel A oedd Bioleg Ddynol a digwydd bod, roedd un o fy athrawon yn gadwraethwr.

“Roedd o wedi gweithio ar Ynysoedd y Galapagos i Operation Wallacea, sef sefydliad cŵl iawn sy’n cynnal ymgyrchoedd ymchwil bioamrywiaeth ar draws y byd, dwi’n meddwl mai crwbanod y môr yr oedd o’n ymchwilio iddynt.  Dyna oedd y tro cyntaf i mi sylweddoli y gallai hyn fod yn yrfa, felly fe benderfynais mai dyna oeddwn i eisiau ei wneud, ac fe ddechreuais edrych i mewn i brifysgolion oedd yn cynnig cyrsiau ecoleg a chadwraeth.

Er mwyn cefnogi’r yrfa yr oedd hi a’i bryd arno, fe aeth Ellie ati’n gyflym i wirfoddoli ar benwythnosau gyda’r grŵp Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt lleol i gael profiad gwerthfawr tra’n gweithio yn un o’u coetiroedd. 

Gan ddefnyddio ei phrofiad yn gwirfoddoli, fe ddechreuodd ar gwrs cadwraeth bywyd gwyllt ym Mhrifysgol Caint. 

Meddai Ellie: “Roedd o’n gwrs da iawn lle dysgais am theori cadwraeth.  Fy hoff fodiwlau oedd Bioleg Esblygol a Geneteg, a Newid Ymddygiad.  Defnyddiodd llawer o ddarlithwyr enghreifftiau o ecosystemau trofannol gan fod nifer ohonynt wedi byw dramor ac wedi gweithio gyda rhywogaethau ym Madagascar, Mauritius, a Borneo.

“Er roedd yna un darlithydd oedd yn gwneud llawer o waith gyda rhywogaethau ymlusgiaid ac amffibiaid y DU, sydd yn agosach at fy ngwaith i rŵan.”

Rhwng ei hail a’i thrydedd flwyddyn, fe dreuliodd Ellie amser yn ychwanegu elfennau o Sŵoleg at ei dysgu ar gyfer ei phrofiad ymarfer proffesiynol gan weithio gydag Ymddiriedolaeth Cadwraeth Bywyd Gwyllt Durel yn Sŵ Jersey.

Meddai:  “Fe weithiais fel myfyriwr ar leoliad/ceidwad sŵ dan hyfforddiant yn adran yr adar am bum mis, ac am y gweddill roeddwn i yn adran y mamaliaid ac roedd hynny’n hwyl mawr.  Roedd hi’n hynod ddiddorol dysgu am yr holl rywogaethau gwahanol a sut maent yn eu cadw a’u bridio ar gyfer prosiectau cadwraeth gwahanol o amgylch y byd.”

Ar ôl graddio o’r Brifysgol, fe ddaeth Ellie i Sir Ddinbych am y tro cyntaf i ddarganfod natur y Sir. 

Fe eglurodd:  “Fe ymgeisiais am swydd fel Ceidwad Cefn Gwlad Cynorthwyol gyda AHNE Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy oedd yn swydd am dri diwrnod yr wythnos. Fe symudais fyny a rhannu tŷ yn Wrecsam ac fe ddatblygodd y swydd yn gyflym i fod yn un pump diwrnod yr wythnos. 

“Fe weithiais gyda phrosiect Natur er Budd Iechyd sydd yn brosiect hyfryd i gysylltu â phobl yn yr awyr agored i helpu eu hiechyd corfforol a meddyliol.  Roeddwn i’n ceisio cynnwys bioamrywiaeth yn y gwaith yma cymaint â phosibl,  yn ogystal â gweithgareddau megis ymwybyddiaeth ofalgar a chelfyddydau a chrefftau, roeddwn i bob amser yn ceisio cael pobl i gymryd rhan yn yr arolygon ystlumod.”

Ar ôl gweithio gyda Natur er Budd Iechyd, daeth Ellie yn Geidwad parhaol gyda AHNE gan weithio yn yr awyr agored yn ardaloedd Llangollen a Dyffryn Dyfrdwy, ac yn ystod y cyfnod yma fe fu’n monitro safleoedd megis Rhaeadr y Bedol yn ystod pandemig Covid a’r nifer o reoliadau y bu’n rhaid i’r cyhoedd eu dilyn. 

Trwy gydol hyn, roedd gwirfoddoli yn dal i ddarparu profiadau a darganfyddiadau newydd i Ellie a fu’n help iddi symud ymlaen yn ei gyrfa bioamrywiaeth i’r swydd mae hi’n ei wneud heddiw i Gyngor Sir Ddinbych.

Meddai:  “Roeddwn i wedi bod yn gwneud llawer o arolygon bywyd gwyllt gwirfoddol y tu allan i fy swydd dros y blynyddoedd; roeddwn i’n mynd allan gyda Grŵp Ystlumod Clwyd a Grŵp Mamaliaid Gogledd Cymru.  Yn ogystal â helpu ag arolygon madfallod dŵr gribog gyda cheidwaid Wrecsam yn un o’u safleoedd a thrwy’r gwaith hefyd.” 

Roedd cysylltu â Grŵp Mamaliaid Gogledd Cymru yn gyfle iddi astudio ystlum ‘Nathusius’ pipistrelle’ gan ddefnyddio dulliau diogel a thrugarog i ddal ystlumod i edrych sut maen nhw’n ymfudo. 

“Roedd yn wych gan fod yna bobl wybodus iawn yn ei gynnal.  Fe fyddech chi’n gallu gweld ystlumod yn agos a oedd yn rhyfeddol, fe ddysgais i lawer.  Ar un pwynt roeddwn i’n rhyddhau ystlum Pipistrelle bychan, ond roedd yn amlwg wedi cynhesu ar fy nwylo a doedd o ddim eisiau gadael.

Yn sgil y profiad yma fe symudodd Ellie i swydd Swyddog Bioamrywiaeth Cynorthwyol yng Nghyngor Sir y Fflint. 

Meddai Ellie: “Fe ddysgais i lawer yno, mae’n wahanol iawn i Sir Ddinbych gan fod yna fwy o ardaloedd trefol…fe fues i’n rhan o’u prosiect blodau gwyllt ac roedd modd i mi gynnal llawer mwy o arolygon natur a bywyd gwyllt yn y swydd honno, oedd yn brofiad gwych. 

Yn ei swydd bresennol fel Swyddog Bioamrywiaeth, mae’n amlwg fod y tân y tu hôl i’w hangerdd i warchod natur yn dal i losgi mor gryf.

Meddai: “Dwi wrth fy modd yn cynnal arolygon a gweld y rhywogaethau rydym ni’n ceisio eu hachub a chreu mwy o gynefinoedd ar eu cyfer.   Mae’n gwneud i chi feddwl pam rydych chi’n gwneud y swydd ac i mi…mae mor dda i fy iechyd meddwl fy hun.

“Bob tro dwi’n gweld llyffant; dwi mor hapus. Fe wirionais y tro cyntaf i mi weld madfall y twyni.  Dwi wedi gweld fy mhathew cyntaf yn y swydd hefyd.

“Mae’r Prosiect Bywyd Gwyllt yn wych; dwi’n meddwl mai dyma un o’r prosiectau cadwraeth gorau y gall unrhyw Awdurdod Lleol ei wneud.  Gall newid syml i’r ffordd y mae’r Cyngor yn rheoli ei laswelltiroedd olygu cymaint o fanteision i fywyd gwyllt.

“Dwi’n meddwl ei fod wedi gwneud gwahaniaeth gwirioneddol ar draws y Sir, rydym wedi troi 1820km o rwydwaith ymylon ffyrdd gwledig i gynefin gwair hir/blodau gwyllt dros yr haf.  Yn ogystal â throi 60 o erwau o ymylon trefol a mannau gwyrdd i ddolydd blodau gwyllt ac maen nhw i gyd wedi gwella amrywiaeth y rhywogaethau. 

Meddai Ellie: “Gan ein bod wedi bod yn cynnal arolygon blodau gwyllt ar y safleoedd bob tymor tyfu ers i’r prosiect ddechrau yn 2020, fe allwn ni ddweud yn bendant fod yr holl safleoedd trefol wedi gweld cynnydd yn amrywiaeth y rhywogaethau planhigion - rhai yn eithaf sylweddol! Dwi wrth fy modd gyda’r teimlad fy mod i’n gwneud gwahaniaeth i fioamrywiaeth a gweld effeithiau cadarnhaol yn sgil ein gwaith.  Mae’n gwneud i mi deimlo fy mod i’n gwneud fy rhan i fynd i’r afael â’r argyfwng bioamrywiaeth a’r argyfwng newid hinsawdd.”

Ar hyn o bryd mae Ellie a’i chydweithwyr yn brysur yn creu Gwarchodfa Natur Green Gates sy’n 70 erw o faint sydd eisoes yn cynnwys planhigfa goed a blodau gwyllt lleol y mae’r Tîm Bioamrywiaeth wedi helpu i’w sefydlu. 

Meddai Ellie: “Mae wedi bod yn mynd rhagddo ers tipyn, ond dwi’n meddwl ein bod wedi creu cynefin gwerthfawr iawn i fywyd gwyllt.  Rydych chi’n cerdded o amgylch y safle rŵan ac maen llawn bywyd, rydym wedi gweld glas y dorlan, ac rydym ni wedi cael llysywod yn y ffrwd.  Dwi’n gweld cudyll coch a bwncathod yn hela dros y glaswelltir garw, ac rydym ni wedi gweld tair neidr y glaswellt yr haf yma. 

“Rydym ni wedi gosod 20 o byllau ar y safle, ac mae pob un ohonyn yn dechrau gwyrddu.  Gan fod y rhywogaethau planhigion y dŵr gwahanol yn tyfu, rydym wedi cofnodi grifft ac mae yna fadfallod dŵr cyffredin yn rhai o’r pyllau newydd sbon hefyd. Rydym wedi cofnodi madfallod dŵr cribog ar y safle o’r blaen, ac rydym yn rhagweld y bydd safle’n bwysig iawn iddynt wrth symud ymlaen.”

Mae miloedd o goed sydd wedi’u tyfu o hadau sydd yn tarddu o’r Sir yn lleol gan Ellie a’r Tîm Bioamrywiaeth wedi cael eu plannu ar y safle hefyd, ac mae gwaith paratoi ar y gweill ar gyfer dau neu fwy o breswylwyr arbennig newydd yn y warchodfa’r flwyddyn nesaf.

Meddai:  “Rydym wedi bod yn gweithio yn y cefndir ar Brosiect Afancod Sir Ddinbych, er mwyn asesu a fyddai’n ymarferol a dysgu am y rhywogaeth.  Rwy’n teimlo’n ffodus iawn fy mod wedi cael mynd i Bafaria gydag Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru a’r Ymddiriedolaeth Afancod i weld cynefinoedd afancod fy hun. Roedd hi’n ddiddorol dysgu am y ffyrdd gwahanol maen nhw’n rheoli afancod ym Mafaria ers iddynt gael eu hailgyflwyno yn y 1960au, a beth y gellir ei ddefnyddio rŵan gan eu bod nhw’n ôl ym Mhrydain.  Erbyn hyn, rydym ni’n llawer agosach at eu rhyddhau nhw mewn i’r man caeedig ar y safle.

Mae’r tîm wrthi’n gweithio ar gais am drwydded i gartrefu’r afancod yn y man caeedig sydd wedi’i greu, ac os bydd y cyfan yn gweithio’n iawn maent yn gobeithio cyflwyno’r preswylwyr newydd ar ôl haf 2026. 

Gyda chymaint o brofiad o natur a bywyd gwyllt yn ei gyrfa hyd yn hyn, mae Ellie’n obeithiol y bydd mwy o bobl yn ei dilyn i ddarparu’r cymorth mae ein hamgylchedd ei angen. 

Meddai:  “Fe fyddwn i’n dweud fod angen i unrhyw un sydd eisiau mentro i faes cadwraeth fod â gradd y dyddiau hyn. Felly mae gwneud rhyw fath o addysg ffurfiol yn syniad da. A… gwirfoddoli, gwirfoddoli, gwirfoddoli. Rydych angen cael gymaint o brofiad â phosibl ac rydych eisiau rhoi cynnig ar gymaint â phosibl fel eich bod yn gwybod yn union eich bod eisiau mentro i’r maes.

“Fe wnes i dair blynedd o waith cadwraeth ymarferol sydd yn wych os ydych chi eisiau mynd amdani a gweld y gwahaniaeth rydych chi’n ei wneud.  Mae yna sawl llwybr gwahanol y gallwch ei gymryd.  Rhowch gynnig ar bob un, gwnewch rywfaint o bob un i weld pa un ydych chi’n ei hoffi.”

Cogydd yn creu atgofion i ddisgyblion Clawdd Offa

Mae cogydd o Brestatyn yn llenwi ffreutur gyda bwyd iach, ychydig o ddysgu a sawl powlen o wenu a chwerthin. 

Gyda thros 30 mlynedd o brofiad yn y maes arlwyo eleni, mae Carol McWilliams yn brysur yn creu danteithion blasus i ddisgyblion Ysgol Clawdd Offa.

Fe alwodd Llais y Sir draw i’r gegin yn yr ysgol i ddarganfod yr ysbrydoliaeth sydd yn llyfr rysetiau Carol i ddatblygu ym maes arlwyo a darganfod beth yw’r cynhwysion cudd i gael llond ysgol o ddisgyblion yn hapus â’r bwyd.

Wedi’i geni ym Manceinion, fe symudodd Carol gyda’i theulu i’r Rhyl pan oedd hi’n saith mlwydd oed ac 20 mlynedd yn ôl fe symudodd i Brestatyn.

Meddai:  “Fe wnes i astudio arlwyo yn y coleg, ac fe fues i’n gweithio mewn caffis yn rhan-amser. Fe weithiais yng nghaffi Russel yn y Rhyl a mwynhau, fe es i’r coleg arlwyo yng Ngholeg Llandrillo, astudio cwrs ar gadw gwesty ac arlwyo sy’n cynnwys popeth o wneud gwelyau i lanhau toiledau, drwodd i redeg gwesty. 

“Roedd y cwrs arlwyo yn ymdrin â phob agwedd o arlwyo, o goginio i weini, a bryd hynny roedd yn well gen i weini.  “Ar ôl y Coleg fe weithiais i lawr yn y de yn High Wycombe mewn canolfan gynhadledd fawr, yn gweini yno.

Roedd yna atynfa i ddychwelyd gartref am yrfa newydd ac fe deithiodd yn ôl i ogledd Cymru i weithio yn McDonalds am gyfnod er mwyn mireinio ei chrefft.

Dywedodd Carol: “Yna fe glywais am ysgol arlwyo, fe es amdani ac rydw i wedi bod yn y proffesiwn ers hynny…rydw i wedi bod yn y gwasanaeth am 30 mlynedd ac rydw i wrth fy modd.

Gan droi’r amserydd coginio yn ôl i’r dechrau, dechreuodd Carol yn Ysgol Tremeirchion yn edrych ar ôl 60 o ddisgyblion ac mae hi’n cyfaddef oedd yn lle gwych i hyfforddi i ddod i arfer ag amser paratoi, coginio a gweini bwyd i’r plant. 

Yna fe symudodd hi i sicrhau bod plant yn Ysgol Bryn Hedydd, y Rhyl, yn llawn a hapus drwy dymor yr ysgol am 17 mlynedd cyn symud i Ysgol y Llys ac yna cyrraedd Ysgol Clawdd Offa yn 2027.

Wrth edrych yn ôl, fe eglurodd Carol: “Mae’n ffordd wych o ddechrau ac yna rydych chi’n symud ymlaen i ysgol fwy gan eich bod chi’n cael y cyfle yna yno.  Mae’r ‘bosys’ yn grêt, maen nhw’n eich annog i gael cymwysterau ychwanegol ac os hoffech chi symud ymlaen a datblygu, rydych chi’n cael cyfle i symud i ysgol fwy.

I unrhyw un sydd â theuluoedd prysur, boed nhw’n bobl neu anifeiliaid, mae arlwyo mewn ysgolion hefyd yn golygu taro cydbwysedd da rhwng bywyd a gwaith yn ôl Carol.  

Meddai:  “Mae’n lle gwych i weithio, yn enwedig os oes gennych chi deulu, nid oes yna lawer o bobl sy’n gweithio ym maes arlwyo yn gallu dweud eu bod nhw ffwrdd bob gwyliau ysgol.  Rydw i’n codi’n gynnar i fwydo’r anifeiliaid gan fod gen i bedwar ci, dau aderyn, dwy neidr, dwy gwningen, geco cribog, dau grwban, draig barfog…rydw i’n bwydo’r rheini gyntaf! 

“Yna rydw i’n cael paned o goffi ac rydw i’n barod ar gyfer gwaith erbyn wyth o’r gloch, rydw i’n gwneud fy holl wiriadau diogelwch, yn paratoi’r gegin, edrych ar y fwydlen, gweld beth sy’n cael ei goginio heddiw a beth alla’ i ei baratoi ar gyfer yfory hefyd.”

Gan sefyll yng nghanol cyfleusterau cegin yr ysgol, mae Carol yn dangos pa mor flaengar yw ei rôl drwy ddangos sut mae’r gwaith paratoi yn cael ei wneud ar gyfer lasagne yfory, gan olygu mai dim ond y saws ffres i fynd ar ei ben sydd ei angen. 

Diolch i ymdrechion Carol a’i thîm mae yna bob amser ddigon o ddewis ar gyfer y boliau bach bob dydd, yn ogystal â’r prif brydau. 

Fe eglurodd:  “Mae yna wastad ddewis, mae dyna ddau brif gwrs poeth, tatws trwy’u crwyn gyda dewis o lenwadau a detholiad o frechdanau.  Rydym ni’n gweini ac yn paratoi detholiad o brydau ar gyfer plant sydd ag alergenau, anoddefiadau ac anghenion gofal arbennig er mwyn sicrhau ein bod yn gweini ar eu cyfer nhw.

Mae’r gwaith paratoi a choginio prysur werth yr ymdrech gan fod Carol yn cyfaddef bod gweld y plant yn gwenu a chwerthin amser cinio yn uchafbwynt diwrnod i’r tîm arlwyo.

“Mae’r disgyblion yn wych, mae pob diwrnod yn wahanol, rydym ni’n chwerthin am rywbeth mae rhywun wedi ei ddweud neu ei wneud bob dydd, ond chwerthin gyda nhw, nid arnyn nhw…maen nhw’n wych.”

Trwy gydol y flwyddyn yn yr ysgol mae’r disgyblion yn dysgu â thema, ac mae Carol a’i thîm wedi cael syniadau am sut i gario’r addysg yn ei flaen ac ychwanegu hwyl yn ffreutur ysgol.

“Mae gennym ni ddiwrnodau thema unwaith y mis, rydym ni newydd gael Blwyddyn Newydd Tsieineaidd ar y cyd ag un o athrawon yr ysgol, fe ddaeth hi ag addurniadau Tsieineaidd i mi eu defnyddio, roedd gen i beth adref, felly fe wnaethom addurno’r cownter gweini i’w wneud yn fwy o hwyl i’r plant. 

“Ar y fwydlen y diwrnod hwnnw roedd chow mein cyw iâr a chrempogau llysiau, ynghyd â chyri cyw iâr a reis, ac i bwdin roedd gennym deisen euraidd, roedd yn hyfryd.  Roedd y disgyblion wrth eu bodd, yn enwedig yn gweld y cownter wedi’i addurno gan wneud y cyfan yn fwy arbennig iddynt.”

Mae gweithio yng ngwasanaeth arlwyo’r ysgol hefyd yn rhoi  cyfle i Carol a’i chydweithwyr gyfrannu at sut mae bwydlenni ysgolion dyddiol yn cael eu dylunio ar draws Sir Ddinbych.

Fe eglurodd:  “Mae’r tîm rheoli yn creu’r fwydlen, ac fe fyddwn ni’n newid i fwydlen 3 wythnos newydd yn dechrau’r Pasg.  Maen nhw’n gweithio gyda chogyddion ac yn dewis beth sydd yn boblogaidd a pha newidiadau y gellir eu gwneud ac yna ystyried yr adborth cyn i’r cynnwys maeth gael ei gydbwyso a’i ddadansoddi yn unol â rheoliadau Bwyta’n Iach mewn Ysgolion Llywodraeth Cymru.  Rydym ni newydd gael gwybod bod y fwydlen newydd wedi cael cymeradwyaeth Achrediad Aur gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru.

Er mwyn cefnogi bwyta’n iach, ynghyd â’r dewisiadau o ran prif gyrsiau mae’r tîm arlwyo yn cynnig detholiad o ffrwythau, iogwrt a salad i fynd gyda’r brechdanau a thatws trwy’u crwyn. 

Gyda’r gegin yn llawn arogleuon, ond y cwestiwn mawr ydi, beth yw pryd y dydd i ddisgyblion Clawdd Offa?

Meddai Carol gan wenu: “Maen nhw’n caru’r cyri yma, maen nhw’n caru cyri katsu gan mai goujons cyw iâr ydi o gyda saws cyri katsu cartref a reis, mae’n flasus yn hawdd i’w wneud ac yn andros o flasus, mae’r disgyblion wrth eu boddau.

Fel y gall Ralph, disgybl o Flwyddyn 6 ei gadarnhau - mae o’n cyfaddef ei fod o’n ‘ffan’ o Carol a sgiliau ei thîm…yn enwedig pan mae o’n llwglyd. 

Meddai Ralph, sy’n ‘ffan’ mawr o’r tîm arlwyo wrth Llais y Sir: “Y cyri katsu, dwi’n caru hwnnw. Mae’r staff yn garedig iawn hefyd, yn lle gwneud cinio diflas maen nhw’n eich gwneud chi’n gyffrous i fynd.”

Gan edrych yn ôl ar 30 mlynedd o brofiad fel cogydd yr ysgol ym maes arlwyo ac yn dal i goginio danteithion i nifer o bobl ifanc, beth yw cyngor Carol i unrhyw un sydd eisiau ei dilyn hi a datblygu a chefnogi’r Gwasanaeth Arlwyo. 

Gan gymryd eiliad i feddwl yn ei chegin, meddai Carol: “Mae’n ymwneud â chariad at bobl a bwyd…a bod â’r angerdd i fwydo plant gyda dewis o brydau maethlon iach a’u hannog i roi cynnig ar bethau newydd.” 

Crëwch eich dôl fechan eich hun i helpu natur yn lleol

Oeddech chi’n gwybod ei bod hi’n hawdd rhoi help llaw i natur o’ch gardd gefn eich hun?

Mae paratoadau ar eu hanterth ar gyfer ein tymor Prosiect Dolydd Blodau Gwyllt 2026.  Dechreuodd y prosiect yn 2019 ac mae’n cynnwys tua 70 o erwau o ddolydd blodau gwyllt cynhenid sy’n creu cynefinoedd i warchod a chynnal byd natur yn lleol a hybu lles ein cymunedau ledled y sir. Mae’n cael ei ariannu hefyd gan Lywodraeth Cymru, drwy gyllid Lleoedd Lleol ar gyfer Natur.

Gall preswylwyr ymweld â dolydd sydd wedi’u marcio â’r arwydd Caru Gwenyn, ond fe all y rhai sydd eisiau gwneud eu cyfraniad eu hunain o’u cartref hefyd greu eu dôl fechan i gefnogi natur yn lleol.

Y cam cyntaf yw penderfynu ar y lle gorau ar gyfer eich dôl yn eich gardd.  Dewiswch ardal nad yw’n rhy gysgodol a lle’r ydych chi’n hapus i’r gwair dyfu’n hir. Gallwch ddewis yr ardd gyfan neu ddim ond darn a gadewch i’r ardal dyfu.

Yn ystod mis Ebrill yw’r amser gorau i wneud y penderfyniad i adael eich dôl fechan i dyfu fel y mae. Cofiwch ei bod hi’n cymryd amser i ddôl ffurfio ac mae hi’n bwysig gadael iddi ddatblygu i weld beth y bydd yn ei gynhyrchu.

Y blodau gwyllt a fydd yn ffynnu orau yn eich dôl yw llygad llo mawr, bengaled benddu a blodyn taranau.

Fe fyddwch chi’n dechrau gweld newidiadau yn eich dôl ddiwedd mis Mai wrth i’r blodau gwyllt ddechrau tyfu. Wrth i fis Mehefin gyrraedd, fe all y blodyn ei hun ddechrau ymddangos drwy eich dôl.

Fe fydd eich dôl fechan ar ei hanterth yn cefnogi natur ym mis Gorffennaf, mae hi’n amser da i gynnal helfa pryfed drwy eich ardal i ganfod pa bryfed sy’n mwynhau eich creadigaeth.  

Yn ogystal â chwilio pa flodau gwyllt sydd gennych yn blodeuo yn eich dôl, cofiwch gadw golwg ar y mathau gwahanol o laswellt. Tra’n bod ni’n aml yn canolbwyntio ar blannu blodau gwyllt ar gyfer peillwyr, mae nifer o laswellt cynhenid yr un mor bwysig i lindys neu loÿnnod byw a rhywogaethau o wyfynod.

Mae mis Awst yn amser gwych i’ch dôl fechan gan y byddwch chi’n sylwi ar newid araf yn yr hyn sy’n blodeuo, gyda rhywogaethau cynharach yn dechrau hadu a rhywogaethau hwyrach yn cychwyn blodeuo.  Mae rhywogaethau y gallech sylwi arnynt sy’n blodeuo ar ddiwedd yr haf yn cynnwys pengaled benddu a milddail, mae’r ddau yn wych i beillwyr sy’n ymweld â’ch gardd.

Yn ystod mis Awst mae hi hefyd yn amser i fonitro pryd y mae angen i chi dorri eich dôl fechan. Os oes gennych chi ddigon o flodau fe allech chi ei gadael tan fis Medi.  Fe allwch chi hefyd amrywio’r amseroedd torri ar draws y flwyddyn neu rannau gwahanol o’ch dôl eich hun yn dibynnu ar y maint, i’w wneud yn fwy amrywiol i gefnogi natur.  Fe fydd torri gwair yn cael gwared ar faeth o’r ddaear gan roi’r cyfle gorau i flodau gwyllt yn yr ardal i ffynnu.

Cofiwch gael gwared ar yr holl doriadau ar ôl i’r hadau ddisgyn ac ar ôl iddynt sychu.  Awgrym da yw cadw eich ardal gompost mor bell i ffwrdd â phosibl o’ch dôl fechan i atal maeth dros ben rhag llifo yn ôl mewn i’r ardal ac effeithio ar dyfiant y blodau gwyllt.

Wrth i fis Medi symud yn ei flaen, mae hi’n amser i roi seibiant haeddiannol i’ch dôl fechan.  Fe allwch adael y toriad nesaf tan fis Ebrill neu ei dorri sawl gwaith i gynnal yr ardal os ydi tywydd y gaeaf yn aros yn fwyn.  Cyn i chi dorri eich dôl fechan, meddyliwch yn ôl ar yr hyn rydych wedi’i weld yn tyfu drwodd y tymor yma a’r pryfed a ymwelodd â’r safle fel cofnod wrth symud ymlaen ar gyfer pennod nesaf eich dôl fechan. 

Llyfr stori arbennig yn dathlu gwaith i helpu aderyn prin

Mae llyfr arbennig yn helpu i ddiogelu hanes cefnogaeth ffermio bwysig ar gyfer aderyn dan fygythiad.

Am y ddwy flynedd ddiwethaf, mae Tirweddau Cenedlaethol Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy wedi bod yn rhan o brosiect “Cysylltu Gylfinir Cymru,” prosiect partneriaeth Adfer Gylfinir Cymru sy’n gweithio ochr yn ochr â Bannau Brycheiniog a’r Ymddiriedolaeth Cadwraeth Helgig a Bywyd Gwyllt.

Roedd y fenter hon yn rhan o raglen ehangach Gylfinir Cymru, partneriaeth Cymru gyfan sy'n ymroddedig i gefnogi poblogaethau Gylfinir sy'n bridio ledled y wlad, gan gynnwys yn Sir Ddinbych.

Mae cyllid gan Lywodraeth Cymru trwy Gronfa Treftadaeth y Loteri yn dod i ben ar gyfer y prosiect ond bydd y tîm Tirweddau Cenedlaethol yn dal i weithio i ddiogelu’r aderyn prin yn eu hardal.

Ers ei dechrau, mae’r rhaglen wedi helpu i gryfhau amodau sydd eu hangen ar gyfer adfer y gylfinir trwy wella dulliau rheoli cynefinoedd, gwella prosesau monitro a chasglu data, cynyddu capasiti lleol ar gyfer gweithredu ecolegol a meithrin perthnasoedd cryf ar sail ymddiriedaeth gyda ffermwyr.

I nodi’r gefnogaeth gymunedol enfawr a roddwyd i’r prosiect, bu staff y prosiect yn gweithio gyda’r awdur Peter Evans i ddarparu cofnod o’r gwaith a’r ymroddiad a welwyd er mwyn rhoi gobaith i’r gylfinir.

Mae llyfr o’r enw Sali and the Call of the Curlew wedi’i gyhoeddi. Mae’n cofnodi taith dymhorol y gylfinir ar ffermdir o safbwynt merch fach o’r enw Sali a’i Thaid sy’n ffermwr. Mae Sali yn dilyn Pegi y gylfinir, sy’n dychwelyd i’r fferm bob gwanwyn a’u taith i’r tymor bridio nesaf.

Lluniodd y Swyddog Gylfinir a Phobl Lleol, Sam Kenyon, gefndir y stori o’i phrofiadau a daeth yr awdur a gwirfoddolwr y prosiect, Peter Evans, â’i syniadau’n fyw gyda help gan ddisgyblion o Ysgol Caer Drewyn, Ysgol y Waun ac Ysgol Bro Dyfrdwy, ynghyd â’r storïwr, Fiona Collins.

Mae’r llyfr yn dangos helynt y gylfinir, ond gyda help ei Thaid, mae Sali yn gweld sut gall newidiadau bach wneud gwahaniaeth mawr ac mae’r ddau yn mynd ati i geisio sicrhau bod mwy o gywion yn goroesi’r tymor bridio ar y fferm.

Bu plant ysgol gynradd o Ysgol Bro Elwern ac Ysgol Betws Gwerful Goch yn helpu i ddod â’r llyfr stori yn fyw hefyd trwy liwio’r lluniau a grëwyd o bapur ar ffurf collage gan y Swyddog Ymgysylltu Cymunedol dawnus, Jillian Howe.

Mae’r llyfr wedi’i ddylunio i fod yn hygyrch i bobl â Dyslecsia hefyd, diolch i’r ffont a ddefnyddiwyd.

Yn derbyn lansiad swyddogol yn ysgol gynradd Llangollen Ysgol Gymraeg Y Gwernant gyda chefnogaeth Cadeirydd Cyngor Sir Ddinbych y Cynghorydd Arwel Roberts, bydd copïau Cymraeg a Saesneg ar gael yn llyfrgelloedd Sir Ddinbych ac ysgolion sydd wedi helpu i gefnogi’r prosiect dros y ddwy flynedd ddiwethaf.

Eglurodd y Swyddog Gylfinir a Phobl Lleol, Sam Kenyon, sydd wedi arwain y prosiect dros y ddau dymor diwethaf, fod y llyfr yn ddathliad o’r gwaith caled gan bawb a roddodd help llaw i’r gylfinir ac ymgysylltu â’r rhaglen ehangach dros y ddwy flynedd.

“Roeddem am wneud rhywbeth arbennig i ddathlu diwedd y prosiect, yn enwedig yn dilyn y gefnogaeth wych a gawsom gan y ffermwyr, gwirfoddolwyr, plant ysgol a phobl eraill sydd wedi chwarae eu rhan i roi cyfle i’r aderyn hwn yn ein hardal. Rwyf mor falch o’r gefnogaeth mae’r gymuned ffermio wedi ei rhoi i’n gwaith, ac rwy’n gobeithio bod y stori hon yn amlygu’r ymrwymiad y gall llawer o bobl ei roi, ac y mae llawer yn ei roi i helpu’r gylfinir.

“Ar gyfer 2025, diolch i ymdrech gyfun pawb, llwyddodd chwe chyw i fagu plu, a oedd yn hwb i’r boblogaeth gylfinir leol. Mae’n addas bod modd i ni ddathlu’r ymdrechion gan bob cymuned a gymerodd ran trwy adael y llyfr hwn i aelodau iau y gymuned ei ddarllen a dysgu sut maen nhw a’n cymunedau gwledig yn gallu gwneud gwahaniaeth i’r gylfinir.

“Mae’n braf gweld sut mae pawb wedi dod at ei gilydd i helpu’r prosiect ac rwyf am ddiolch i Peter a disgyblion yr ysgol am nodi’r daith hynod o gadarnhaol hon. Ond gallwn eich sicrhau na fydd y Dirwedd Genedlaethol yn atal eu hymdrechion sydd eu hangen i ofalu am yr aderyn hynod a phrin hwn, a bydd gwaith yn parhau wrth i ni symud i’r dyfodol i ddarparu help i’r gylfinir eiconig.”

Gwna dy arferion bwyd gwanwyn yn nerthol

Y gwanwyn yw'r amser ar gyfer llechen lân – ac mae hynny'n dechrau gyda bwyd. Dyna pam mae Cyngor Sir Dinbych yn gweithio mewn partneriaeth â Cymru yn Ailgylchu i helpu aelwydydd i roi hwb i'w prydau bwyd y gwanwyn hwn. Gydag ambell newid syml, galli arbed amser, lleihau’r bil bwyd a helpu Cymru symud o 2il i 1af yn y byd am ailgylchu.

Rydyn ni mor agos! I gyrraedd y brig, dim ond 5% yn fwy o wastraff bwyd y mae angen i Gymru ei ailgylchu – mae hynny'n cyfateb i bob un ohonom ni’n ailgylchu dim ond un croen banana ychwanegol yr wythnos. Gweithred fach. Effaith fawr.

Cost taflu bwyd da i'r bin

Bwyd yw chwarter cynnwys y bin sbwriel cyfartalog yng Nghymru o hyd, a gellid bod wedi bwyta’r rhan fwyaf ohono. I aelwyd o bedwar, mae hynny’n golygu taflu tua £84 y mis.

Yn aml mae'n fwyd da a maethlon hefyd – ffrwythau, llysiau, tatws, ffrwythau a chig fel cyw iâr – yr union fwydydd sy'n ein helpu i gadw'n iach.

Gyda bron i 80% ohonom ni’n poeni am gost bwyd a 55% ohonom ni’n dweud fod  bwyta'n dda o bwys i ni, dydy taflu bwyd da i’r bin ddim yn gwneud synnwyr o gwbl.

Coginio’n fwy craff: Paratoi. Addasu. Ailgylchu.

Y gwanwyn hwn, mae'r cyfan yn ymwneud â choginio'n graff trwy wneud i fwyd fynd ymhellach, ac mae gan Cymru yn Ailgylchu fformiwla syml ar gyfer bywydau prysur.

Paratoi – Gwna ychydig o amser i goginio pryd sylfaenol syml, nerthol gyda'r hyn sydd gen ti eisoes yn yr oergell a'r cwpwrdd. Fe wnei di arbed arian, rhoi hwb llawn daioni i dy fwyd ac atal bwyd da rhag cael ei wastraffu.

Addasu – Gweini’r pryd mewn gwahanol ffyrdd drwy gydol yr wythnos i arbed amser, bodloni bwytawyr ffyslyd a chadw pethau'n ddiddorol.

Ailgylchu – Unrhyw goesynnau llysiau, esgyrn neu ddarnau na ellir eu bwyta? Yn syth i'r cadi bwyd i'w droi'n ynni adnewyddadwy – gan helpu i bweru Cymru tua’r brig. Gall dim ond un llond cadi o wastraff bwyd bweru cartref cyffredin am bron i awr.

Dyma fformiwla syml sy'n dy helpu i fwyta'n dda, arbed arian a gwneud bywyd yn haws ar ddiwrnodau prysur.

Barod i ddechrau arni? Dyma dair rysáit hawdd i dy helpu i baratoi, addasu ac ailgylchu’r gwanwyn hwn.

Dos i wefan Cymru yn Ailgylchu i ddarganfod mwy o ffyrdd o wneud dy brydau bwyd yn nerthol, a chei gyfle hefyd i ennill antur anhygoel yng Nghymru.

Pot Protein Cyw Iâr (neu Ffacbys) Sitrws – Ffres, suddlon a delfrydol ar gyfer y gwanwyn

Mae'r pryd llachar, llawn blas hwn yn ddelfrydol ar gyfer wythnosau prysur y gwanwyn pan fyddi eisiau rhywbeth ysgafn i’w fwyta heb dreulio oriau yn y gegin.

Paratoi: Dechreua gyda sylfaen syml o winwns a garlleg, wedi'u ffrio'n ysgafn nes eu bod yn feddal. Ychwanega gluniau neu frestiau cyw iâr (neu ffacbys fel opsiwn sy'n seiliedig ar blanhigion) a’u coginio nes eu bod yn euraidd. Cymysga sudd lemwn neu oren a’r croen wedi’i gratio, joch o stoc a pherlysiau fel teim neu oregano gyda’i gilydd, yna gadael iddo fudferwi nes bydd yn frau ac yn suddlon.

Hwb nerthol: gyda pha bynnag lysiau sydd wrth law – pupurau, courgette, sbigoglys, llysiau gwyrdd y gwanwyn neu bys – i roi hwb llawn daioni a gwneud i'r pryd fynd ymhellach.

Addasu: Gyda reis neu gwscws a llwyaid o iogwrt ar y diwrnod cyntaf, ei lwyo drwy bowlen pasta gydag ychydig o’r sudd coginio ar yr ail ddiwrnod, yna’i rwygo a’i roi mewn bara tortila neu fara pitta gyda salad am ginio cyflym.

Ailgylchu: A chofia, mae croen sitrws, croen winwns ac unrhyw dorion llysiau yn mynd yn syth i’r cadi bwyd i gael ei droi'n ynni adnewyddadwy.

Tro-ffrio Cyflym Nerthol – ffres, hyblyg, ac yn barod mewn munudau

Mae'r tro-ffrio cyflym, lliwgar hwn yn berffaith ar nosweithiau prysur pan fydd amser yn brin ond rwyt ti dal eisiau rhywbeth ffres a maethlon i de.

Paratoi: Cynhesa ychydig o olew mewn padell fawr neu wok, ffrio winwns a garlleg wedi'u sleisio, yna ychwanegu dy ddewis o brotein a’i goginio nes bydd yn euraidd. Ychwanega saws soi, joch o stoc neu ddŵr, joch o sitrws neu finegr reis, ac ychydig o sinsir neu tsili os hoffet ti.

Hwb nerthol: Trwy ychwanegu pa bynnag lysiau sydd angen eu defnyddio – brocoli, pupurau, madarch, moron, pys neu lysiau gwyrdd y gwanwyn!

Addasu: Ei weini gyda nwdls ar gyfer cinio cyflym ganol wythnos, ei lwyo dros reis neu rawn ar gyfer cinio hawdd i'w baratoi, neu ei lapio mewn cwpanau letys neu fara tortila am bryd ysgafnach.

Ailgylchu: Esgyrn, coesynnau neu groen na ellir ei fwyta? I'r cadi bwyd – nid i’r bin.

Llysiau Pob Gwanwynaidd – tymhorol, lliwgar a daioni am ddyddiau

Mae'r pryd llysiau pob hawdd hwn wir yn un o hanfodion yn y gwanwyn.

Paratoi: Torra gymysgedd o lysiau tymhorol fel tatws newydd, moron, winwns coch, pupurau a brocoli. Ei gymysgu gydag olew olewydd, garlleg a pherlysiau, yna’i rostio nes bydd y cyfan yn euraidd ac wedi coginio.

Hwb nerthol: Gyda pha bynnag lysiau sydd wrth law – courgette, madarch, tomatos neu dy ddewis o brotein – ffacbys, halloumi, cyw iâr, tofu neu selsig.

Addasu: Mwynha fe’n gynnes yn syth o'r ffwrn, neu rho’r hyn sydd dros ben mewn bara tortila neu frechdanau'r diwrnod wedyn, neu rho wy wedi'i ffrio ar ei ben am ginio cyflym yn nes ymlaen yn yr wythnos.

Ailgylchu: Ac fel bob amser, mae crwyn, coesynnau perlysiau ac unrhyw ddarnau na ellir eu bwyta yn mynd i’r cadi bwyd – gan helpu i droi dy fwyd dros ben yn ynni glân, gwyrdd.

Pencampwr o'r Rhyl yn hau gobaith i'r byd naturiol

Mae un o gefnogwyr ifanc brwd byd natur wedi ennill gwobr am roi help llaw i dyfu gwell dyfodol i blanhigion a choed yn Sir Ddinbych.

Mae Ellie Hughes o’r Rhyl yn un o blith nifer cynyddol o bobl sy’n ymuno â’r gymuned o wirfoddolwyr ym mhlanhigfa coed cynhenid y Cyngor yn Llanelwy.

Ei brwdfrydedd am bopeth ym myd natur sy’n ysgogi Ellie, sydd i’w gweld yn aml yng ngwarchodfeydd natur gogledd y sir, yn torchi ei llewys wrth helpu ceidwaid cefn gwlad gyda gorchwylion tymhorol.

Y brwdfrydedd hwnnw a ddenodd Ellie i gymuned y blanhigfa goed, ac yn ddiweddar fe enillodd wobr Person Ifanc y Flwyddyn yng ngwobrau Bionet (Partneriaeth Natur Gogledd Ddwyrain Cymru) 2025 am ei hymroddiad i hybu natur yn lleol.

Cafodd Llais y Sir sgwrs ag Ellie pan oedd hi’n gwirfoddoli yn y blanhigfa goed, i gael clywed rhywfaint am ei hymgyrch benigamp i gynnal byd natur ar garreg ei drws.

Bu Ellie’n fyfyriwr yng Ngholeg Cambria Llaneurgain a Choleg Llysfasi ac fe ymunodd â chymuned gwirfoddolwyr y blanhigfa goed ym mis Mawrth y llynedd, gan ddod bob wythnos yn selog ers hynny, yn ogystal â gwirfoddoli drwy’r cynllun Natur Er Budd Iechyd i helpu ar safleoedd Gwasanaeth Cefn Gwlad Sir Ddinbych.

Wrth gofio’r tro cyntaf y daeth hi o hyd i’r blanhigfa, dywedodd Ellie: “Roedd o’n agos at adref ac roeddwn i’n mynd i’r coleg ar y pryd, yn cael dydd Mercher i ffwrdd, a fy nhad wnaeth awgrymu mod i’n mynd i wirfoddoli yno.”

Mae’r blanhigfa’n tyfu coed a blodau gwyllt cynhenid gyda hadau a gesglir ledled y sir ac mae’n rhoi cyfle i ddatblygu sgiliau newydd a dysgu mwy am fyd natur yng ngwarchodfa natur helaeth Green Gates, sy’n ymestyn dros 70 o erwau o dir.

Meddai Ellie: “Dwi wrth fy modd yn bod allan yn yr awyr agored yn helpu byd natur ac mae’n gwneud lles i iechyd rhywun hefyd.  Dwi’n hoff o gwrdd efo’r gwirfoddolwyr eraill a rhoi help llaw yn y warchodfa natur a gweithio yn y twneli plastig, a chael trin a thrafod y coed drwy’r amser. “Mi welais i robin goch yn dod i mewn i’r twneli; mi welais i wiwer lwyd y tu allan y diwrnod o’r blaen hefyd.”

Diolch i gymorth y staff ar y safle a’r gymuned o wirfoddolwyr, mae Ellie’n dweud fod dod i’r blanhigfa goed wedi ei helpu i ddysgu a datblygu sgiliau newydd.

Meddai:  “Dwi wedi dysgu cymaint o bethau, fel sut i hau hadau, pethau i helpu planhigion i dyfu… plannu coed yn y caeau, dwi’n meddwl mod i wedi helpu i blannu tua mil ohonyn nhw. Mi ges i ddod i adnabod pobl, cael gwybod beth maen nhw’n ei wneud, beth ydi eu gwaith nhw, mae o’n dda.  Dwi’n cael dysgu sgiliau ganddyn nhw hefyd wrth iddyn nhw roi help imi.”

Pa gyngor sydd ganddi i rywun sydd efallai â diddordeb mewn rhoi cynnig ar ddysgu pethau newydd yn y blanhigfa goed?

Mae’n dweud:  “Ewch amdani; mae’n gyfle gwych i ddysgu sgiliau gwych ac efallai cael gwaith yn y maes yn y dyfodol. Mae’r ddau o’r staff yn hyfryd, yn wych i sgwrsio efo nhw ac maen nhw’n dangos sgiliau newydd imi a rhoi help imi ddeall mwy am beth maen nhw’n ei wneud yma.”

Dywedodd Sam Brown, Cynorthwyydd y Blanhigfa Goed: “Mae’n fendigedig i gael Ellie yma ac rydyn ni’n syfrdanu bob wythnos mor ymroddgar ydi hi wrth helpu, dysgu sgiliau newydd a datblygu ei gwybodaeth am fyd natur yn Sir Ddinbych.

“Mae hi’n rhan bwysig o gymuned wych o wirfoddolwyr yn y blanhigfa goed ac rydym yn eithriadol o falch ohoni am ennill gwobr Person Ifanc Bionet; mae ei brwdfrydedd dros helpu i warchod beth sydd gennym yn yr awyr agored yn ysbrydoliaeth enfawr inni.”

Os hoffech chi wirfoddoli yn y blanhigfa goed, e-bostiwch eich manylion i: biodiversity@denbighshire.gov.uk

Taith Josh

Wedi i’w berthynas chwalu fe aeth Josh, sy’n 34 oed, i chwilio am gymorth gan dîm digartrefedd y Cyngor blwyddyn dwethaf. Ym mis Chwefror 2025, rhoddwyd Josh mewn llety dros dro a chafodd ymarferydd cefnogi atal digartrefedd ei ddynodi ar ei gyfer.

Josh

“Roeddwn yn ddigartref ddechrau’r flwyddyn dwythaf. Roeddwn wedi bod yn ddigartref o’r blaen a chefais fy rhoi mewn llety dros dro yn flaenorol, ond nid oeddwn yn y meddylfryd iawn yn flaenorol i geisio datrys fy sefyllfa yn ehangach.

Dim ond am gyfnod byr yr oeddwn i yno’r tro hwn. Roeddwn yn gofyn i bawb, yn ceisio dod o hyd i fy fflat fy hun. Yn y diwedd mi ddes o hyd i un a symud allan o’r llety dros dro yn weddol gyflym.”

Fis yn ddiweddarach roedd Josh yn rhentu llety yn breifat er mwyn byw ynddo ac roedd yn awyddus i ysgrifennu’r bennod yn ei stori.

“Tra roeddwn yn y llety dros dro, fe soniodd fy ymarferydd cefnogi atal digartrefedd wrtha i am gyrsiau Intuitive Thinking Skills.

Roeddwn ychydig yn amheus am wneud y cyrsiau i ddechrau, ond doeddwn i ddim yn sylweddoli tan i fi fynd arnynt nad oedd gen i mewn gwirionedd ddim byd i’w golli a phopeth i’w ennill o roi cyfle i’r cyrsiau.

Fe ddechreuais y cyrsiau ym mis Ebrill a mis Mawrth o 2025. Fe wnes i’r cwrs sgiliau ar gyfer bywyd gyntaf ac fe wnes i fwynhau yn fawr a dysgu llawer ohono.

Mae’n eich dysgu chi sut i ymdrin â’ch meddylfryd eich hun a sut rydych chi’n meddwl am broblemau. Roeddwn i’n arfer cael trafferth mawr gyda fy hyder ac yn amau fy hun drwy’r amser.

Gofynnwyd i mi ar ddechrau’r cwrs beth fyddwn i’n hoffi ei wella, ac felly fe nodais waith gyda fy hyder.”

Aeth Josh wedyn ymlaen i gymryd y cwrs gwybodaeth, cyngor ac arweiniad, gan ddysgu llawer mwy.

“Fe es ymlaen i wneud y cwrs gwybodaeth, cyngor ac arweiniad, a ddysgodd fwy o agweddau technegol i mi. Fe fyddwn yn cael fy rhoi yn esgidiau pobl eraill ac fe ddysgais sut i helpu’r rhai hynny a allai fod yn fwy diamddiffyn.

Fe ddysgais sut i helpu eraill a allai fod yn wynebu amgylchiadau fel digartrefedd neu efallai yn cael trafferth gyda chamddefnyddio sylweddau.

Erbyn dechrau’r haf, cafodd Josh gynnig lleoliad fel llysgennad gyda’r tîm Intuitive Thinking gyda’r gobaith y byddai’r cynllun wedyn yn arwain at swydd barhaol o fewn y tîm ei hun.

“Roeddwn wir yn llawn cyffro gan mai hwnnw oedd y lleoliad roeddwn i ei eisiau fwyaf o’r rhai a gafodd eu cynnig i mi. Fe ddysgais i roi areithiau a gweinyddu hyfforddiant drwy gysgodi aelodau o’r tîm. Fe helpodd hynny fy hyder gymaint, sefyll i fyny a siarad o flaen pobl. Roeddwn yn ofnus iawn ar y dechrau, ond fe ddaeth yn haws ac yn haws dros amser.

Roeddwn rhyw ddeufis i mewn yn fy lleoliad gyda’r tîm pan ges gynnig swydd yn y sector ynni ac roeddwn yn teimlo na allwn wrthod y swydd.

Roedd y sgiliau roeddwn wedi eu dysgu yn ystod y cyrsiau roeddwn wedi eu cymryd, a fy lleoliad wedi rhoi gymaint o hyder i mi yn fy rôl newydd. Mae’r swydd hon mor wahanol i’r hyn rydw i wedi ei wneud o’r blaen, ac mae’r sgiliau newydd hyn wedi rhoi’r hyder i mi i fynd a rhoi cynnig ar rywbeth newydd. Dyma beth rydw i wedi elwa fwyaf ohono.

Roeddwn wedi arfer parhau i wneud y pethau yr oeddwn yn gyfforddus â nhw cyn i mi wneud y cyrsiau hyn. Roeddwn yn gwneud yr hyn yr oeddwn i wastad wedi ei wneud, ond yn y pen draw roeddwn yn cael yr un canlyniadau. Roeddwn yn teimlo fel mod i wedi treulio blynyddoedd yn llonydd i ddweud y gwir.

Ers i mi fynd ar y cyrsiau hyn dydw i erioed wedi teimlo cystal yn fy mywyd. Mae’n swnio’n wallgof i ddweud y gall cwrs newid hynny, ond fe ddysgais pam rwy’n meddwl am bethau a sut i fynd i’r afael â’r meddyliau hynny.”

Mae Josh wedi dewis ffyrdd mwy cadarnhaol o dreulio’r amser.

“Rydw i wedi gwneud dewisiadau iachach yn fy mywyd nawr, roeddwn yn ei chael yn anodd gyda diflastod pan ddes i’n sobr tua phedair blynedd yn ôl, roeddwn i angen elfennau eraill.

Fe ddechreuais i chwarae golff a mynd i’r gampfa. Rydw i nawr yn aelod o Glwb Golff Y Rhyl.”

Mae Josh nawr wedi graddio o’r cyrsiau Intuitive Thinking gyda nifer o dystysgrifau, ac mae’n mwynhau ei rôl newydd yn y sector ynni.

“Dwi’n credu y byddai’r cyrsiau hyn o fudd i bawb; does dim rhaid i chi fod mewn sefyllfa wael i fynd arnynt. Wnewch chi ddim colli dim o ddysgu o’r cwrs hwn, cyn belled â’ch bod yn buddsoddi ynddo rydych yn mynd i elwa ohono.

Mae pobl wedi dweud eu bod yn gallu gweld newid yn fy hyder. O lle roeddwn i fis Chwefror i lle rydw i nawr, mae’n teimlo fel dau unigolyn gwahanol. Roeddwn i’n teimlo ar goll a doedd gen i ddim gobaith i ddweud y gwir. Fe ddysgodd fi i feddwl yn wahanol a meddwl yn rhesymegol am sefyllfaoedd. Mae wedi fy helpu i gael y ffocws a’r cymhelliant i gael yr hyn rydw i ei eisiau.

Roedd fel effaith pelen eira, cyn gynted ag y penderfynais i ddechrau helpu fy hun, fe ddaeth pethau’n well yn raddol.”

Adfer y Gorffennol, Adeiladu'r Dyfodol: Nantclwyd y Dre

Mae Rhuthun yn dref sy’n gyforiog o hanes. Llosgwyd hi i’r llawr gan Owain Glyndŵr yn y flwyddyn 1400 ac mae llawer o naws hanesyddol y dref fel rydym ni’n ei hadnabod hi heddiw yn dod o’r bensaernïaeth ffrâm goed a oedd yn gyffredin yn yr ardal yn ystod cyfnod ei hailadeiladu.

Ymysg y strydoedd hyfryd a’r adeiladau hanesyddol mae darn pwysig iawn o dreftadaeth adeiledig Rhuthun, sef Nantclwyd y Dre. Cafodd ei adeiladu yn wreiddiol fel tŷ neuadd i wehydd, felly mae bron i 600 mlynedd o hanes lleol yn perthyn iddo ac mae’n un o’r tai tref ffrâm goed hynaf yng Nghymru sydd ar agor i’r cyhoedd.

Mae bellach yn cael ei reoli gan Wasanaeth Treftadaeth Sir Ddinbych a gall rhai sy’n ymweld â thŷ a gerddi hanesyddol Nantclwyd y Dre ail-fyw ei orffennol difyr drwy ymgolli mewn profiadau sain ac arddangosfeydd a gweld ei du mewn sydd oll yn rhoi cipolwg cyfareddol ar fywydau’r teuluoedd a fu’n byw yno.

Yn 2023, cafwyd cyllid i adfer rhannau o’r safle pan gadarnhaodd Llywodraeth y DU ei bwriad i roi £10.95 miliwn o gyllid grant i 10 o brosiectau cyfalaf sy’n ceisio gwarchod treftadaeth, lles a chymunedau gwledig unigryw Rhuthun.

Cafodd y cyllid, sef y Gronfa Adfywio Leol, ei ddyfarnu'n arbennig ar gyfer y prosiectau llwyddiannus hynny yng Ngorllewin Clwyd ac nid oes modd ei ddefnyddio ar gyfer prosiectau eraill.

Fel un o’r prosiectau llwyddiannus, dyfarnwyd £667,000 i ailddatblygu rhannau o’r tŷ sy’n segur ar hyn o bryd ac sydd angen rhywfaint o waith atgyweirio i warchod y darn pwysig hwn o dreftadaeth leol ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, creu cyfleoedd newydd ar gyfer yr atyniad i wella ei gynaliadwyedd at y dyfodol ac ychwanegu ambell beth cyffrous ar gyfer profiad yr ymwelwyr.

Dechreuodd y gwaith adeiladu ym mis Hydref, yn canolbwyntio ar roi bywyd newydd i asgell orllewinol segur yr adeilad. Bydd y darn hwn o’r tŷ’n cael ei droi’n llety gwyliau, wedi’i ddylunio a’i ddodrefnu gan gadw at natur hanesyddol yr adeilad, a bydd yn darparu gwell cyfleusterau ar y llawr cyntaf gyda lle penodol ar gyfer y gwirfoddolwyr wythnosol sy’n rhan hollbwysig a gwerthfawr o’r gwaith beunyddiol yn Nantclwyd.

Fodd bynnag, cyn gallu dechrau ar y gwaith, roedd angen rhoi ystyriaeth i un set o drigolion sydd yno ers tro byd. Fe wnaeth Cyngor Sir Ddinbych ymgynghori ag ecolegwyr i sicrhau na fyddai’r datblygiadau sydd ar y gweill yn tarfu ar fan clwydo ystlumod gwarchodedig, sy’n cynnwys cyfran bwysig o boblogaeth Cymru o Ystlumod Lleiaf ac Ystlumod Pedol Lleiaf. Rhoddwyd hyfforddiant arbenigol i’r contractwyr, a gosodwyd lloches ystlumod fawr yn yr ardd, i roi mwy o le i’r creaduriaid bach yma ffynnu.

Bydd y gwelliannau sydd i ddod hefyd yn gwneud ardal y gegin yn fwy addas i arlwyo ar gyfer digwyddiadau, a bydd yr hafdy’n cael ei adfer i’w hen ogoniant i ymwelwyr ei fwynhau yn ystod misoedd yr haf. Bydd hwn yn lle ychwanegol ar gyfer seremonïau sy’n cael eu cynnal yn y tŷ hanesyddol, fel priodasau a seremonïau partneriaeth sifil.

Mae’r prosiect yn cael ei wneud gan B&W Builders & Decorators ynghyd â TACP Architects ac mae disgwyl iddo gael ei gwblhau erbyn mis Ebrill 2026. Mae dull mwy cynaliadwy wedi’i ddefnyddio i wneud y gwaith gwella hefyd, drwy ddefnyddio gwlân i inswleiddio’r adeilad yn hytrach na’r deunydd inswleiddio mwy cyffredin sy’n cael ei wneud o olew, sy’n creu mwy o allyriadau carbon a ddim yn adnewyddadwy.

Dywedodd y Cynghorydd Jason McLellan, yr Arweinydd ac Aelod Arweiniol Twf Economaidd a Threchu Amddifadedd:

“Mae dechrau ar y gwaith gwella yma yn Nantclwyd y Dre’n garreg filltir fawr i ddiogelu dyfodol safle hanesyddol mor amlwg yng nghanol tref Rhuthun. 

“Mae Nantclwyd yn atyniad gwych i ymwelwyr ac yn ganolbwynt cymunedol i’n gwirfoddolwyr ymroddgar, ac rydyn ni’n edrych ymlaen at weld yr ardaloedd newydd yn cael eu defnyddio a’u mwynhau gan ymwelwyr.

“Bydd lles yr ystlumod sydd yno’n parhau i fod yn flaenoriaeth wrth wneud y gwaith a byddwn mewn cyswllt cyson gyda’r ecolegwyr trwy gydol y cyfnod.”

Adar yn tyrru i Brickfield, y Rhyl

Mae gwarchodfa natur yn y Rhyl yn darparu noddfa i bob math o adar, yn ôl gwyliwr adar lleol profiadol.

Ers llawer mwy na degawd, mae Alex Humphreys Jones, sy’n wreiddiol o Lanelwy, wedi bod yn olrhain rhywogaethau adar yng Ngwarchodfa Natur Pwll Brickfield. Mae’r safle’n cael ei reoli gan Wasanaeth Cefn Gwlad Sir Ddinbych, a gwelodd Alex ei fod yn noddfa i fwy na 100 o wahanol rywogaethau yn ystod ei ymweliadau â’r warchodfa.

Bu Llais y Sir yn sgwrsio gydag Alex i glywed am ei ymweliadau â Brickfield a sut mae gwaith gan geidwaid cefn gwlad a gwirfoddolwyr wedi helpu i greu amgylchedd gwych ar gyfer adar nodedig.

Ydi gwylio adar yn un o’ch hobïau chi, os felly, beth ydych chi’n ei fwynhau amdano?

Mae gwylio adar o ddiddordeb mawr i mi ac mae’n chwarae rhan yn fy mywyd bob dydd. Rwy’n mwynhau gwylio adar ar raddfa leol, genedlaethol a byd-eang. Mae'n hobi sydd wedi mynd â fi ar draws y wlad ac o gwmpas y byd. Mae amryw lefelau o anhawster wrth wylio adar, o adnabod rhywogaeth i ganfod eich rhywogaethau prin eich hunain ac rwy’n mwynhau pob agwedd.  

Ers sawl blwyddyn ydych chi wedi bod yn dod i Bwll Brickfield a pha mor aml ydych chi’n dod yma?

Rwyf wedi bod yn dod i lawr i Bwll Brickfield ers 2013 ar ôl gweld bod y safle yn ardal brysur ar gyfer adar a bywyd gwyllt. Mae’n hawdd cael mynediad i’r safle hefyd ac mae’n ffitio’n dda gydag ymrwymiadau gwaith. Rwy’n gallu dod yma a cherdded o gwmpas mewn 30 munud. Rwy’n ceisio dod yma o leiaf ddwywaith yr wythnos, ond mae hyn yn amrywio yn dibynnu ar y tymor. 

Ydych chi wedi sylwi ar gynnydd o ran niferoedd rhywogaethau? Os felly, ers pryd?

Rwy’n defnyddio ap cofnodi adar ar-lein o’r enw BirdTrack. Mae’n blatfform am ddim i wylwyr adar ym Mhrydain gofnodi pa adar maen nhw wedi’u gweld. Mae BirdTrack yn helpu i greu rhestr ac mae’n creu tablau a graffiau gyda’r data am adar. Ers dod i Bwll Brickfield, rwyf wedi cofnodi 112 o wahanol rywogaethau o adar, a gwelwyd 4 rhywogaeth newydd yn 2025 (y rhywogaethau newydd cyntaf i mi ers 2022).

Faint ydych chi wedi’u cofnodi ar gyfer 2025 a beth yw’r rhai mwyaf nodedig ydych chi wedi’u gweld ar y safle?

Eleni (2025), rwyf wedi cofnodi 78 o rywogaethau ym Mhwll Brickfield. Mae Gosog, Cyffylog, Gwybedog Mannog a Barcud Coch wedi’u gweld ar y safle. Yn ôl ym mis Mehefin, gwelwyd Crëyr y Nos Penddu ar safle Pwll Brickfield, a dyma’r cofnod cyntaf o’r rhywogaeth hon yng ngogledd Cymru ers 1993. 

Mae Pwll Brickfield yn hanfodol ar gyfer llawer o rywogaethau adar y dŵr, fel Gwyach Fawr Gopog, Glas y Dorlan, Hwyaden Ddanheddog a Hwyaden Gopog, ond mae’r un mor bwysig ar gyfer adar ymfudol ar eu taith. Mae’n adnabyddus fel un o’r safleoedd cyntaf i gofnodi Gwennol y Glennydd yng ngogledd Cymru yn y gwanwyn ac yn arbennig am nodi 4 Telor Aelfelyn (crwydryn prin yng ngogledd Cymru) o Siberia dros y 10 mlynedd diwethaf yn yr hydref. Roedd Telor Cetti yn arfer bod yn absennol o ogledd Cymru, ond Pwll Brickfield oedd un o’r safleoedd cyntaf i gofnodi un yn Sir Ddinbych, ac yn y blynyddoedd diweddar, credir eu bod wedi nythu a bridio. 

Dros y blynyddoedd, rwyf wedi canfod cofnodion nodedig yn lleol fel Dryw Penfflamgoch (Rhagfyr 2015), Adenydd Cwyr (Rhagfyr 2016), Gwyach Gorniog (Tachwedd 2018), 3 Thelor Aelfelyn (2016, 2018, 2019) a Gwylan Ynys yr Iâ a arhosodd am gyfnod hir (Ionawr - Ebrill 2021). 

Yn olaf – beth yw eich hoff rywogaeth adar?

Mae hwn yn gwestiwn anodd iawn oherwydd bod cynifer o rywogaethau i ddewis ohonynt, ond rwy’n arbennig o hoff o grŵp o adar sef ‘hirundines’/gwenoliaid duon. Ym Mhrydain, fe’u gelwir yn Wenoliaid, Gwenoliaid y Bondo a Gwenoliaid Duon - i gyd yn adnabyddus am ymfudo’n eang a’u hediad pwerus, acrobataidd. 

Dywedodd y ceidwad cefn gwlad Vitor Evora, sy’n helpu i reoli safle Pwll Brickfield: “Mae’n wych gwybod bod pobl fel Alex yn cael cymaint o fwynhad o’r warchodfa a hyd yn oed gwell, gweld bod y safle yn rhoi help go iawn i bob math o rywogaethau adar trwy’r tymhorau.

“Rydym wedi gweithio’n galed i ddatblygu’r safle i ymwelwyr a bywyd gwyllt, ac rydym yn gobeithio y bydd niferoedd adar yn parhau i fod yn gadarnhaol, gan ddarparu lle gwych i wylwyr adar, hen ac ifanc, ymweld ag ef.”

Dyn o Lanelwy yn newid gyrfa i helpu i feithrin cefnogaeth barhaus i wasanaeth rheng flaen

Mae newid gyrfa gyda chymorth cynllun y Cyngor wedi ysbrydoli dyn o Lanelwy i gamu ymlaen i helpu i wneud gwahaniaeth i gymunedau lleol Sir Ddinbych ac amgylchedd y sir.

Bu Llais y Sir yn holi Owen Lokier, Arweinydd Tîm Wrth Gefn Gwastraff ac Ailgylchu i ddeall sut mae penderfyniad i newid gyrfa wedi helpu i gasglu gwybodaeth a phrofiad yn y gwasanaeth ar lefel broffesiynol a phersonol.

Meddai Owen: “Peiriannydd oeddwn i’n wreiddiol; roeddwn yn gweithio yn y diwydiant dur fel gwneuthurwr a weldiwr ac roeddwn awydd newid gyrfa.

“Ym mis Ionawr 2022, gwelais hysbyseb yn y cynllun Sir Ddinbych yn Gweithio am weithwyr casglu sbwriel, felly penderfynais fynd amdani.  Dechreuais y gwaith ym mis Ionawr, roedd yn gynllun tri mis yn gweithio o Ruthun, ac yn dilyn hynny cefais gontract llawn amser gyda’r Cyngor fel gweithiwr llwytho sbwriel.  Roedd y cynllun Sir Ddinbych yn Gweithio yn bendant yn ddylanwad cadarnhaol.”

Wedi gweithio fel gweithiwr llwytho am 12 mis, daeth cyfle i Owen ehangu ei sgiliau yn y gwasanaeth.

“Rhoddodd fy rheolwr atebol gyfle i mi yrru ein cerbydau cawell llai ddau ddiwrnod yr wythnos.  Roedd hyn yn cynnwys gyrru i fyny i ffermydd yn bennaf, mewn ardaloedd gwledig.  Roedd y swydd yn y de, o Drefnant yr holl ffordd i lawr i Langollen a rhoddodd syniad i mi o ochr yrru’r gwasanaeth.”

Ond ni wnaeth olwynion y gwasanaeth stopio troi yno i Owen, gan fod gyrru’r cerbydau llai wedi ei ysgogi i wneud ei drwydded LGV ail ddosbarth drwy gynllun gan Lywodraeth Cymru.

“Rhoddodd hyn gyfle i mi symud ymlaen i swydd gyrrwr llawn amser a ddaeth yn rhydd.  Felly, roeddwn wedi gweithio fy ffordd i fyny gyda chymorth Sir Ddinbych yn Gweithio i lwythwr ail radd, i’r bedwaredd radd yn gyrru cerbyd cawell llai ac yna gyda fy nhrwydded LGV roeddwn ar y bumed radd. 

“Dyna ble’r oeddwn wedi cyrraedd nes i ni ddod i Ddinbych ym mis Mehefin 2024. Roeddwn yn gallu neidio o un peth i’r llall ar y safle, yn cyflenwi dros fechgyn oedd i ffwrdd yn sâl ac un o’r manteision oedd fy mod yn dysgu llawer o rowndiau gwahanol ar hyd a lled y sir, a dysgais lawer iawn.

“Ond roedd heriau hefyd gan y byddech yn gwneud un peth un diwrnod a rhywbeth hollol wahanol y diwrnod canlynol, ond roeddwn yn mwynhau’r amrywiaeth a gweithio gyda thimau gwahanol.”

Roedd cyfarfod llawer o weithlu’r gwasanaeth o fudd i Owen gan ei fod yn gallu defnyddio ei brofiad i gefnogi’r gwasanaeth hyd yn oed yn fwy. Oherwydd ym mis Tachwedd 2024, bu Owen a chydweithiwr arall yn llwyddiannus wrth ymgeisio am ddwy swydd arweinwyr tîm wrth gefn oedd yn helpu i gyflenwi dros absenoldebau salwch a rheoli gwyliau o’r swyddfa.

Mae staff Gwastraff ac Ailgylchu hefyd yn gallu manteisio ar gyfleoedd hyfforddi, ac wrth wneud ei swydd bresennol, mae Owen yn gweithio tuag at fwy o gymwysterau gyda chefnogaeth Hyfforddiant Cambrian.

Eglurodd: “Mi wnes i gofrestru ar gwrs Diploma Lefel 3 mewn Gweithgareddau Ailgylchu Cynaliadwy ac rydw i’n astudio ar ei gyfer ar hyn o bryd. Rydw i’n gobeithio symud ymlaen o hyn i NVQ Lefel 4 i barhau i weithio fy ffordd i fyny.

“Mae Bev o Cambrian wedi bod yn gymorth mawr, mae’n deall bod gan ddysgwyr ffyrdd gwahanol o ddysgu. Rwy’n hoffi cael ychydig o ryddid i wneud y gwaith cwrs, rydym yn cyfarfod unwaith y mis a byddaf yn ceisio gwneud llawer ohono yn fy amser fy hun.”

Mae newid gyrfa i wneud gwahaniaeth i’r amgylchedd lleol drwy helpu preswylwyr gyda’u hailgylchu a gwastraff hefyd yn golygu llawer mwy o amser i ymgysylltu â chymunedau yn y sir yn ôl Owen.

Dywedodd: “Rwy’n mwynhau gweithio yn yr awyr agored a chysylltu â’r cyhoedd, sy’n beth mawr oherwydd rydych yn cael sylwadau cadarnhaol a rhai negyddol hefyd, ond rwyf bob amser yn ceisio troi’r pethau negyddol yn gadarnhaol.

“Rwyf wedi dweud erioed bod gweithwyr casglu sbwriel yn rhan o’r Cyngor y mae pawb yn eu gweld bob wythnos o’u bywydau.

“Os oes gan rywun broblem gyda’r palmentydd neu’r ffyrdd, byddwn yn clywed am hynny ac yn ceisio ei droi’n rhywbeth cadarnhaol bob amser. Rydym hefyd yn clywed llawer o bethau cadarnhaol yn enwedig dros y Nadolig a’r Flwyddyn Newydd pan fyddwch yn edrych ar y bechgyn ac yn gweld mor ddiolchgar yw’r cyhoedd eu bod allan ym mhob tywydd 52 wythnos y flwyddyn.

“Hefyd, i bobl hŷn, mae’n bosib mai’r gweithwyr casglu sbwriel yw’r unig bobl heblaw’r postmon maen nhw’n ei weld mewn wythnos, felly pan oeddwn ar y rownd, byddwn yn ceisio treulio munud neu ddau yn dweud helo, sut ydach chi.  Mae hynny’n gwneud gwahaniaeth iddyn nhw hefyd.”

Ychwanegodd: “Yn gyffredinol, fel gyrfa mae’n wych, rydych yn cael gweithio yn yr awyr agored, ac mae’n dda i’r amgylchedd hefyd.”

A beth yw cyngor Owen i rywun sy’n ystyried newid gyrfa a symud i’r gwasanaeth?

Dywedodd: “Mae’r Cyngor yn awdurdod gwych i weithio iddo. Rhaid i chi fod yn barod i gael yr hyn rydych yn rhoi i mewn iddo allan ohono.  Felly, os byddwch yn dangos eich bod yn frwdfrydig, yn hyblyg ac yn barod i helpu eraill, mae hynny’n help mawr.  Mae gwaith tîm yn bwysig iawn yn y gwaith hwn … peidiwch â stopio, dangoswch eich bod yn barod i ddysgu a pharhau i osod targedau i chi eich hun.”

Planhigfa’n meithrin gwybodaeth newydd i wirfoddolwr o Brestatyn

Mae criw cynyddol o wirfoddolwyr cymunedol yn gweld eu gwybodaeth am natur yn blodeuo drwy gefnogi prosiect sydd wedi’i fwriadu i helpu bioamrywiaeth lleol.

Mae planhigfa coed lleol y Cyngor yn Llanelwy yn tyfu coed a phlanhigion brodorol sydd i’w gweld ar hyd a lled Sir Ddinbych, a hefyd yn meithrin cymuned gref o wirfoddolwyr sy’n magu sgiliau a gwybodaeth newydd drwy ddod i’r safle.

Fe wnaeth Janet Davidson o Brestatyn ymuno â’r gymuned ym mis Mehefin y llynedd oherwydd yr elfen gref o les cymdeithasol a hyblygrwydd mae gwirfoddoli yn y blanhigfa goed yn ei ganiatáu.

Dywedodd:  “Roeddwn i’n newydd yn yr ardal ac roeddwn i’n chwilio am waith gwirfoddol oedd yn cyd-fynd efo fy mhersonoliaeth i, gan nad ydw i’n berson pobl mawr iawn. Rydw i bob amser wedi bod â diddordeb mewn garddwriaeth ac felly roedd hwn yn gweddu i’r dim. Roedd yr amseroedd sydd ar gael i wirfoddolwyr yn gweddu i f’anghenion i, felly roeddwn i ar fy ennill ym mhob ffordd, a dweud y gwir.

 “Mae o mor hyblyg hefyd, felly os nad ydych chi’n gallu dod ryw wythnos, maen nhw’n hawddgar iawn, iawn. Rydych chi’n cael gwneud amrywiaeth o bethau, sy’n wych i mi.”

Mae dod yn aelod o gymuned o wirfoddolwyr mewn planhigfa wedi agor y drws i sgiliau a gwybodaeth newydd i Janet, sy’n dod o gefndir gweithgynhyrchu bwyd.

“Mae rhywun yn dysgu pa goed sy’n ddefnyddiol mewn gwahanol leoedd, y mathau, yr holl amrywiaeth. Er enghraifft, doeddwn i ddim yn sylweddoli mor wahanol yw’r mathau o dir mae’r ddwy dderwen frodorol eu hangen. Mae cyfleoedd i ni ddysgu bob wythnos yma. Mae ’na bob amser rywbeth fel dysgu am yr aethnenni duon, yr heriau mae’r tîm yn eu cael wrth dracio a sicrhau bod modd olrhain pob dim… mae hynny’n arbennig o ddifyr.”

Mae’r gymuned o wirfoddolwyr yn y blanhigfa hefyd yn dod â’u sgiliau gyrfa eu hunain i’r safle, sy’n rhoi cyfle i staff weithio gyda nhw i ddylanwadu go iawn ar ddyfodol y blanhigfa, eglurodd Janet.

“Mae posib’ trosglwyddo rhai elfennau o wahanol ddiwydiannau. Felly olrhain a monitro rhwng bwyd a choed – mae cyfran helaeth o’r wybodaeth yn berthnasol. Mae’n adnodd arall i’r tîm allu casglu a datblygu syniadau.”

Wrth droi at y ffrindiau newydd roedd Janet wedi’u gwneud yn y blanhigfa goed er mis Mehefin, ychwanegodd Janet: “Maen nhw’n griw cyfeillgar iawn yma ac rydych chi’n teimlo bod pwrpas i’r cyfan a bod gwerth i’r gwaith.

“Fel arfer, mae ’na griw gwahanol gan nad ydy pawb yn gallu dod bob wythnos. Dydych chi byth yn gwybod pwy sydd am fod yma, ond rydych chi’n ’nabod pawb a allai fod. Mae hynny’n beth da iawn o safbwynt cymdeithasol.  Mae criw da iawn ac amrywiol iawn yn dod yma ac rydw i’n meddwl ei fod o’n well o ganlyniad.”

Ers egino, mae’r gymuned o wirfoddolwyr wedi dod yn nodwedd gyfarwydd yn y blanhigfa ac maen nhw i gyd yn mwynhau torchi llewys gyda’r staff i wneud gwahaniaeth i fioamrywiaeth lleol, eglurodd Janet.

“Mae pob dim yma’n digwydd fel gwaith tîm. Nid yr unigolion sy’n bwysig, ond dal ati’n ddyfal, yn rhoi pethau i mewn i’r potiau neu eu tynnu allan o’r potiau, ac mae dipyn o waith cynnal a chadw mae angen i chi fod yn barod i’w wneud os byddwch chi yma hefyd.

“Allwch chi ddim disgwyl bod yn plannu coed derw bob wythnos, ond pan mae rhywun yn gwneud hynny, mae’n fraint ac yn rhoi boddhad i rywun. Mae’n braf cael dod yma. Bydd y tîm yn ein rhoi ni ar ben ffordd o ran gweithgareddau’r wythnos a mynd ati sydd angen wedyn, ac mae’n anffurfiol hefyd, sy’n beth braf i mi.”

Ychwanegodd Janet: “Rydych chi’n teimlo’n well o ddod yma. Dw i’n ei argymell o, a dweud y gwir. ’Does na ddim amodau na lol, felly mi allwch chi ddod yma, gwneud eich gwaith a chael amser braf iawn, mynd adref a dod eto’r wythnos nesaf heb orfod cario unrhyw straen.”

Os hoffech chi wirfoddoli yn y blanhigfa goed, anfonwch neges e-bost gyda’ch manylion at: bioamrywiaeth@sirddinbych.gov.uk

Planhigfa’n meithrin gwely newydd i gefnogi blodau gwyllt

Mae gwely newydd yn llawn cefnogaeth i flodau gwyllt lleol yn dod yn ei flaen yn ein Planhigfa Goed yn Llanelwy.

Diolch i gymuned o wirfoddolwyr y Blanhigfa Goed, mae lle newydd wedi'i greu y tu allan i'r twneli tyfu i helpu gyda gwaith coed brodorol y safle.

Mae gwirfoddolwyr wedi plannu planhigion dros ben sydd wedi'u tyfu o hadau a gasglwyd ar hyd a lled Sir Ddinbych mewn gwely newydd ei baratoi.

Unwaith y bydd y planhigion yn hadu, bydd yr hadau'n cael eu casglu a'u storio'n briodol yn barod i'w plannu'r tymor canlynol.

Dywedodd Keegan Blazey, Swyddog yn y Blanhigfa Goed: “Mae gennym gymuned wych o wirfoddolwyr yma yn y blanhigfa goed, mae’n wych eu helpu i ddysgu sgiliau newydd ac rydym hefyd yn dysgu drwyddyn nhw diolch i’r profiadau bywyd gwahanol maen nhw’n eu cynnig bob wythnos.

“Bu Francesca, un o’n myfyrwyr sy’n gwirfoddoli, yn ymdrechu’n galed i helpu i greu’r gwely hwn a fydd yn rhoi ffynhonnell hadau wych i ni ar y safle i’n helpu i barhau i ddiogelu a meithrin ein natur leol yn y dyfodol.”

Help llaw mawr i gynorthwyo twf hadyn bach

Mae eginblanhigion bach yn cael help llaw gan ein tîm o wirfoddolwyr yn y blanhigfa goed yr wythnos hon.

Mae’r gymuned o wirfoddolwyr yn y blanhigfa goed wedi bod yn helpu staff yn safle Llanelwy gyda dewis masarn bach. Maent wedi bod yn symud yr eginblanhigion bach iawn yn ofalus o hambwrdd i fodiwlau unigol i roi mwy o le iddynt ddatblygu gwreiddiau a dail. Drwy eu hailblannu, maent yn eu helpu i atal twf gwan a heintiau i’r eginblanhigion.

Drwy eu trosglwyddo i botiau gwreiddio, sydd â llinellau fertigol sy’n annog y gwreiddiau i dyfu ac atal twf cylchol o fewn cyfyngiadau’r pot. Mae’r potiau gwreiddio yn caniatáu i’r gwreiddiau gael eu tocio ar y gwaelod, gan annog canghennau ochrol a sefydliad iach a chyflym.

Yn y pendraw, pan maent wedi tyfu’n llawn, bydd y masarn bach hyn yn darparu bwyd drwy eu dail i sawl rhywogaeth o wyfynod, a bydd eu blodau yn cynnig ffynhonnell bwysig o baill i’r gwenyn. Bydd ffrwythau’r coed yn darparu ffynhonnell o fwyd i famaliaid bach hefyd.

Os hoffech chi ddysgu sgil newydd fel hyn, a gwneud ffrindiau newydd, gallwch wirfoddoli yn y blanhigfa goed ar ddyddiau Mawrth a Mercher. I ymuno, neu i gael rhagor o wybodaeth, anfonwch neges at biodiversity@denbighshire.gov.uk

2026 Dyddiadau ar gyfer gwiriad pwysau carafanau am ddim a chyngor ar ddiogelwch

Mae Safonau Masnach Sir Ddinbych a Chonwy yn cynnig sesiynau pwyso a chyngor am ddim ar gyfer carafanau a faniau gwersylla.

Gall preswylwyr sy’n mynd ar wyliau mewn carafán neu fan wersylla wneud yn siŵr nad ydynt yn gorlwytho eu carafán a rhoi eu hunain mewn perygl.

Mae’r sesiynau pwyso a chyngor am ddim ar gyfer carafanau ar gael i drigolion Sir Ddinbych a Chonwy, ac i’r rheini mewn ardaloedd awdurdodau lleol eraill os gallant deithio i’r lleoliad.

Sesiwn gyngor yw hwn, ac ni chymerir unrhyw gamau os canfyddir gorlwytho neu faterion eraill, ond byddwn yn gweithio gyda chi i leihau'r llwyth. Bydd swyddogion y cyngor yng nghwmni swyddog o adran Diogelwch Cymunedol Heddlu Gogledd Cymru a fydd yn rhoi cyngor diogelwch ymarferol i gadw'ch car a'ch carafan yn ddiogel.

Bydd y gwiriadau pwysau rhad ac am ddim yn cael eu cynnal ar y bont bwyso ar yr A525 rhwng Rhuddlan a Llanelwy ar y dyddiadau a’r amseroedd canlynol:

• Dydd Gwener 22/05 – 10am-3pm
• Dydd Gwener 17/07 – 10am-3pm
• Dydd Gwener 28/08 – 10am-3pm

Nid oes angen apwyntiad ar gyfer y sesiynau yma ac mae croeso i breswylwyr fynychu unrhyw un o’r sesiynau a restrir a darganfod a ydynt o fewn y pwysau cyfreithlon ar gyfer eu cerbydau.

Gellir dod o hyd i'r bont bwyso ar ffordd yr A525 rhwng Rhuddlan a Llanelwy, tua thri chwarter milltir o Ruddlan, a leolir yn y gilfan, bydd arwyddion yn nodi bod y bont bwyso ar waith.

Os oes gennych unrhyw gwestiynau am yr uchod, cysylltwch ag adran Safonau Masnach Sir Ddinbych ar tradingstandards@denbighshire.gov.uk ewch i'w tudalen Facebook, yn yr un modd cysylltwch â Safonau Masnach Conwy ar trading.standards@conwy.gov.uk

Etholiad y Senedd 2026

Bydd Cymru yn cael ei rhannu’n 16 etholaeth newydd ar gyfer etholiad y Senedd ar 7 Mai 2026. Bydd gan bob un o’r etholaethau newydd chwe Aelod, sy’n gwneud cyfanswm o 96 Aelod yn cael eu hethol i’r Senedd.

Os ydych chi'n byw yn Sir Ddinbych, gallwch chi fod yn pleidleisio mewn un o dair etholaeth:

✅ Clwyd (yn cwmpasu'r rhan fwyaf o'r sir)

✅ Bangor Conwy Môn

✅ Gwynedd Maldwyn

Gallwch wirio eich etholaeth ar wefan Senedd Cymru drwy deipio eich cod post i'r map.

Cofiwch - ni fydd y cyfrif yn digwydd yn Sir Ddinbych eleni felly i ddilyn y canlyniadau'n fyw, edrychwch ar dudalennau’r cyngor perthnasol:

🔹 Clwyd 👉 www.facebook.com/CSyFflint

🔹 Bangor Conwy Môn 👉 www.facebook.com/ConwyCBC

🔹 Gwynedd Maldwyn 👉 www.facebook.com/CyngorGwyneddCouncil

Gall unrhyw un sy'n 16 oed neu'n hŷn ar 7 Mai 2026 ac yn byw yng Nghymru, bleidleisio yn etholiad nesaf y Senedd. Dyma bum ffaith allweddol am y Senedd:

1. Mae gan Gymru ei senedd ei hun – sef Senedd Cymru. Mae’r Senedd yn pasio deddfau am bob math o bethau sy'n effeithio ar fywyd trigolion bob dydd yng Nghymru.
2. Y Senedd sy’n penderfynu ynghylch pethau fel ysbytai a meddygon teulu, ysgolion ac addysg, trafnidiaeth ffyrdd a rheilffyrdd, ffermio, diwylliant, yr amgylchedd a’r Gymraeg.
3. Ar 7 Mai 2026 bydd gan unrhyw un sy'n 16 oed neu'n hŷn un bleidlais i ddewis y blaid neu’r ymgeisydd annibynnol y maent am iddyn nhw gynrychioli eu hardal nhw yn y Senedd.
4. Bydd gan yr Aelodau o’r Senedd a gânt eu hethol ym mis Mai 2026 y pŵer i wneud penderfyniadau sy’n effeithio ar bawb yng Nghymru.
5. Gallwch ddarganfod popeth sydd angen ei wybod am etholiad y Senedd ar wefan bwrwpleidlais.cymru

Cofrestru Llety Ymwelwyr yng Nghymru

Deddf newydd i gofrestru llety ymwelwyr yng Nghymru: Cyhoeddi gweminarau i helpu darparwyr i baratoi

Bydd gofyn i unrhyw un sy'n derbyn archebion ar gyfer llety dros nos yng Nghymru — o westeion achlysurol i weithredwyr gwestai mawr — gofrestru eu llety gydag Awdurdod Cyllid Cymru (ACC) pan fydd y gofrestr yn lansio'r hydref hwn.

Mae deddfwriaeth Llywodraeth Cymru yn golygu y bydd angen i bob darparwr sy'n cynnig llety i ymwelwyr, boed yn ystafell sbâr sengl, bwthyn gwyliau, gwely a brecwast, neu westy gwasanaeth llawn, gwblhau proses gofrestru ffurfiol. Mae'r gofyniad yn berthnasol p'un a yw gwesteion yn aros am un noson neu sawl wythnos.

Bydd y cynllun cofrestru llety ymwelwyr newydd yn lansio yn hydref 2026. Cyn hyn, mae'r ACC yn annog gwesteiwyr a busnesau i gofrestru am ddiweddariadau fel y gallant dderbyn nodyn atgoffa, canllawiau, a'r wybodaeth ddiweddaraf wrth i'r dyddiad cofrestru agosáu. Mae’r broses gofrestru’n rhad ac am ddim ac mae’n orfodol i bob darparwr llety gofrestru hyd yn oed os na chaiff yr Ardoll Ymwelwyr ei chyflwyno yn y pen draw yn y sir. Gallai gall darparwyr sy'n methu â chofrestru wynebu cosbau.

Gweminarau i Gefnogi Gwesteiwyr a Llwyfannau Archebu

Er mwyn helpu i baratoi'r sector, mae Awdurdod Cyllid Cymru yn cynnig cyfres o weminarau am ddim wedi'u hanelu at ddarparwyr llety ymwelwyr, llwyfannau archebu a chyrff twristiaeth. Bydd y sesiynau hyn yn darparu diweddariadau diweddaraf ar y gofynion cofrestru newydd a chanllawiau clir, ymarferol ar sut y gall darparwyr llety gydymffurfio. Bydd hefyd sesiwn holi ac ateb gydag arbenigwyr ACC.

Dyddiadau'r Gweminarau

Sesiynau Saesneg:

• Dydd Mawrth 24 Mawrth 2026, 11am–12pm
• Dydd Mawrth 24 Mawrth 2026, 6pm–7pm

Sesiwn Cymraeg:

• Dydd Iau 26 Mawrth 2026, 11am–12pm

Sut i Gofrestru ar gyfer Gweminar

Gallwch gofrestru ar gyfer gweminar ar y ddolen ganlynol - https://www.llyw.cymru/awdurdod-cyllid-cymru/hyfforddiant-digwyddiadau

Am ragor o wybodaeth ac i gofrestru ar gyfer hysbysiadau am y cynllun cofrestru newydd, ewch i https://registervisitoraccommodation.service.gov.wales/email-signup

Gwaredu tir yn ardal Ffrith, Prestatyn

Mae'r Cyngor yn ymwybodol o wybodaeth anghywir sy'n cael ei rannu mewn fforymau lleol i Brestatyn bod y Cyngor yn bwriadu gwaredu tir cyhoeddus yn Nhraeth Ffrith ym Mhrestatyn. Nid yw hyn yn gywir.

Yn ddiweddar, cyhoeddodd y Cyngor hysbysiad 'gwaredu tir' yn ymwneud â 26 erw o dir sy'n eiddo i'r Cyngor sydd ar hyn o bryd yn cael ei reoli'n breifat o dan brydles i Lakeside Ltd, perchnogion Parc Carafanau Teithio Traeth Ffrith. Mae hyn yn golygu, os bydd y cytundeb gwaredu tir arfaethedig yn mynd yn ei flaen, y bydd Lakeside Ltd yn dod yn berchnogion rhydd-ddaliadol ar oddeutu 22 erw o dir sydd eisoes dan brydles ganddynt gan y Cyngor ar hyn o bryd. Defnyddir y 22 erw hwn o dir ar hyn o bryd fel parc carafanau ac ni fydd unrhyw newid defnydd o dan y cynigion.

Bydd 4 erw arall o dir sydd ar brydles i Lakeside Ltd ar hyn o bryd yn cael ei ddychwelyd i reolaeth y Cyngor a bydd tîm Mannau Agored y Cyngor yn gofalu amdano. Dyma'r darn bach o dir rhwng Parc Carafanau Traeth Ffrith, a Chanolfan Bowlio Dan Do Ffrith.

Mae'r map isod yn dangos yr ardal dan sylw ac yn egluro'r cynigion yn ardal Ffrith:

Ar hyn o bryd mae gan aelodau'r cyhoedd fynediad i'r darn hwn o dir trwy ganiatâd y llesddeiliaid presennol, Lakeside Ltd. Nid oes hawl tramwy cyhoeddus ac nid yw'n cael ei gynnal gan y Cyngor ar hyn o bryd. Mae dychwelyd y darn bach hwn o dir i reolaeth y Cyngor yn sicrhau'r tir fel man agored cyhoeddus ac yn sicrhau bod ei ddefnydd fel ffordd o gyrraedd y traeth yn ddiogel ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

Mae Traeth Ffrith ei hun yn dir hygyrch i'r cyhoedd sydd am ddim i bawb ei fwynhau, a bydd yn parhau i fod felly.

Cymorth gyda chostau ynni gan Cyngor ar Bopeth Sir Ddinbych

Ydych chi'n cael trafferth gyda chostau ynni? Gall Cyngor ar Bopeth Sir Ddinbych eich helpu.

Mae eu prosiect Fuel-Sense yn parhau i gefnogi pobl yn y Rhyl a Phrestatyn, ac mae ganddyn nhw becynnau cynhesrwydd Fuel-Sense ar gael o hyd i unrhyw un sydd eu hangen.

Mae'r pecynnau'n cynnwys eitemau arbed ynni ymarferol fel bylbiau LED, atalyddion drafft, amseryddion cawod a mwy - yn rhad ac am ddim.

Os gallech chi neu rywun rydych chi'n ei gefnogi elwa, cysylltwch ar 01745 346785 neu ewch i wefan Cyngor ar Bopeth Sir Ddinbych am ragor o wybodaeth.

Rhaglen Waith Sgwâr Sant Pedr

Dros y misoedd nesaf, cynhelir gwaith sydd wedi ei gynllunio'n ofalus i gwblhau cynllun gwella parth cyhoeddus Sgwâr Sant Pedr. Mae'r tabl isod yn rhoi trosolwg o'r camau gwaith arfaethedig, gan gynnwys ble a phryd y bydd pob cam yn digwydd.

Bydd systemau rheoli traffig a chau ffyrdd yn anochel a dim ond yn cael ei weithredu lle bo angen er mwyn amddiffyn y cyhoedd a gweithlu'r Contractwr. Bydd cau ffyrdd yn ystod gŵyl Rhuthun yn cael ei reoli gan isgontractwyr rheoli traffig y Contractwr er mwyn sicrhau dull cydlynol.

Mae'r holl ddyddiadau'n ddangosol* a gallai fod newid oherwydd y tywydd neu addasiadau i'r rhaglen, ond gwneir pob ymdrech i leihau'r aflonyddwch drwy gydol y cyfnod adeiladu.

 Yna mae gwaith gosod wyneb wedi ei gynllunio ar gyfer y cyfnod rhwng 9 a 18 Tachwedd 2026*.

Cyfnod 1 - Stryd y Ffynnon a’r ardal y tu ôl ac o amgylch ochr yr Hen Lys

Cyfnod 2 – Stryd y Castell

Cyfnod 3 – Sgwâr Sant Pedr – ochr ddwyreiniol a gorllewinol o amgylch y sgwâr a Stryd y Farchnad

Cyfnod 4 - Sgwâr Sant Pedr – ochr ogleddol y sgwâr a chyffyrdd â ffyrdd oddi ar y sgwâr

Y bwriad ar hyn o bryd yw cwblhau'r holl waith ail-wynebu gyda'r nos i leihau aflonyddwch.

Drwy gydol y prosiect, fe fydd mynediad i gerddwyr yn cael ei reoli, caiff rampiau dros dro eu darparu i sicrhau hygyrchedd, a bydd arwyddion clir a rhwystrau diogelu yn eu lle. Os oes unrhyw broblem, gellir cysylltu â’r Swyddog Cyswllt â’r Cyhoedd ar RuthinEnquiries@obrconstruction.com neu'r Tîm Prosiect ar swyddfarhaglencorfforaethol@sirddinbych.gov.uk.

Rydym yn gwerthfawrogi eich amynedd a’ch cyd-weithrediad yn ystod y gwaith adeiladu.

Gwaith cynnal a chadw i ddigwydd ar Bont Foryd

Bydd gwaith cynnal a chadw hanfodol yn digwydd ar Bont Foryd fis Mawrth.

Bydd y gwaith yn dechrau ar y bont ar Fawrth 2 a bydd yn para am ddwy noson.

Bydd y gwaith cynnal a chadw ar y bont yn digwydd o 9pm tan 5am bob nos ac yn ystod yr amser hwn bydd y bont ar gau, a bydd arwyddion ar lwybrau dargyfeirio.

Hoffai'r Cyngor ddiolch i drigolion a busnesau ger y lleoliad hwn am eu cefnogaeth ac i yrwyr sy'n defnyddio'r llwybr hwn am eu hamynedd tra bod y gwaith yn cael ei wneud. Mae rhagor o wybodaeth am waith Priffyrdd ar gael ar ein gwefan.

www.sirddinbych.gov.uk/ffyrdd.

Spotolau ar ein prif drefi

Mae ein Tîm Twristiaeth wedi bod yn tynnu sylw at bob un o'n prif drefi yn eu blog Gogledd-ddwyrain Cymru.

Mae mwy o wybodaeth yn eu blog. 

Mwy o ardaloedd i dderbyn cymorth Dechrau’n Deg yn Sir Ddinbych

Mae mwy o ardaloedd yn Sir Ddinbych am dderbyn cymorth drwy gynllun gofal plant Dechrau’n Deg.

Mae’r ardaloedd ychwanegol yn cynnwys y Rhyl, Prestatyn, Gallt Melyd, Rhuddlan, Dyserth, Dinbych, Corwen, Llangollen, Llandrillo a Llanfair DC, ac mae’n berthnasol i deuluoedd sydd â phlentyn a gafodd ei ben-blwydd yn 2 oed rhwng 1 Medi 2024 a 31 Awst 2025.

Mae ehangu’r cynllun yn golygu y bydd teuluoedd yn yr ardaloedd newydd yn gymwys am 12 awr a hanner o ofal plant wedi’i ariannu yn ystod tymor yr ysgol. Gyda mwy o leoliadau yn cynnig Gofal Plant Dechrau'n Deg wedi'i ariannu, a chodau post newydd yn cael eu hychwanegu'n rheolaidd, anogir teuluoedd i wirio eu cod post gan ddefnyddio'r gwiriwr cod post ar y wefan.

Mae Dechrau’n Deg Sir Ddinbych yn rhaglen a ariennir gan Lywodraeth Cymru. Nod y rhaglen yw helpu plant i gael y cychwyn gorau posibl mewn bywyd er mwyn eu twf a’u datblygiad yn y dyfodol.

Meddai’r Cynghorydd Diane King, Aelod Arweiniol Addysg, Plant a Theuluoedd:

“Bydd yr ehangiad diweddaraf hwn i gynllun Dechrau’n Deg yn golygu y bydd mwy o deuluoedd Sir Dinbych bellach yn gallu cael mynediad at ddarpariaeth gofal plant am ddim. Mae’r cymorth hwn o fudd mawr i rieni a theuluoedd.

Gall preswylwyr yn yr ardaloedd newydd wirio a yw eu cod post yn gymwys gyda’r gwiriwr cod post.”

Am fwy o wybodaeth, ewch i: https://www.denbighshire.gov.uk/cy/gofal-plant-a-rhianta/teuluoedd-yn-gyntaf-a-dechraun-deg/dechraun-deg.aspx

Awydd dod yn Lysgennad Twristiaeth Sir Ddinbych?

Mae’r cynllun Llysgennad Twristiaeth Sir Ddinbych, yn gwrs hyfforddiant ar-lein am ddim i wella eich gwybodaeth am y sector twristiaeth yn Sir Ddinbych.

Mae 14 modiwl i ddewis ohonynt ar amrywiaeth o themâu gan gynnwys cerdded, becio. bwyd, celfyddydau, arfordir, hanes a thwristiaeth gynaliadwy.

Gwyliwch ein ffilm fer sy’n sôn am y cwrs.

Ewch i www.llysgennad.cymru a chychwyn arni heddiw.

Darganfod Sir Ddinbych...

Eisiau darganfod mwy o Sir Ddinbych?

Beth am gael ysbrydoliaeth o'n mapiau cerdded a beicio am syniadau newydd o leoedd i ymweld â nhw.

Am fwy o ysbrydoliaeth ar weithgareddau yn Sir Ddinbych a'r cyffiniau ewch i - https://www.northeastwales.wales/cy/ 

Uchafbwyntiau'r Cynllun Corfforaethol o fis Ebrill 2024 i fis Mawrth 2025: Tai o ansawdd yn Sir Ddinbych sy'n bodloni anghenion pobl

Bob blwyddyn, rydym yn adolygu perfformiad y Cyngor ar gyflawni'r Cynllun Corfforaethol 2022 i 2027: Y Sir Ddinbych a Garem. Mae ein Cynllun Corfforaethol yn nodi'r hyn yr ydym am ei gyflawni ar gyfer pobl a chymunedau Sir Ddinbych dros y 5 mlynedd nesaf. Mae'r Cynllun yn cynnwys chwe thema.

Uchafbwyntiau'r Cynllun Corfforaethol o fis Ebrill 2024 i fis Mawrth 2025: Sir Ddinbych iachach, hapusach a gofalgar

Bob blwyddyn, rydym yn adolygu perfformiad y Cyngor ar gyflawni'r Cynllun Corfforaethol 2022 i 2027: Y Sir Ddinbych a Garem. Mae ein Cynllun Corfforaethol yn nodi'r hyn yr ydym am ei gyflawni ar gyfer pobl a chymunedau Sir Ddinbych dros y 5 mlynedd nesaf. Mae'r Cynllun yn cynnwys chwe thema.

Uchafbwyntiau'r Cynllun Corfforaethol o fis Ebrill 2024 i fis Mawrth 2025: Sir Ddinbych sy'n dysgu a thyfu

Bob blwyddyn, rydym yn adolygu perfformiad y Cyngor ar gyflawni'r Cynllun Corfforaethol 2022 i 2027: Y Sir Ddinbych a Garem. Mae ein Cynllun Corfforaethol yn nodi'r hyn yr ydym am ei gyflawni ar gyfer pobl a chymunedau Sir Ddinbych dros y 5 mlynedd nesaf. Mae'r Cynllun yn cynnwys chwe thema.

Uchafbwyntiau'r Cynllun Corfforaethol o fis Ebrill 2024 i fis Mawrth 2025:Sir Ddinbych wyrddach

Bob blwyddyn, rydym yn adolygu perfformiad y Cyngor ar gyflawni'r Cynllun Corfforaethol 2022 i 2027: Y Sir Ddinbych a Garem. Mae ein Cynllun Corfforaethol yn nodi'r hyn yr ydym am ei gyflawni ar gyfer pobl a chymunedau Sir Ddinbych dros y 5 mlynedd nesaf. Mae'r Cynllun yn cynnwys chwe thema.

Uchafbwyntiau'r Cynllun Corfforaethol o fis Ebrill 2024 i fis Mawrth 2025: Cyngor sy'n cael ei gynnal yn dda ac sy'n uchel ei berfformiad

Bob blwyddyn, rydym yn adolygu perfformiad y Cyngor ar gyflawni'r Cynllun Corfforaethol 2022 i 2027: Y Sir Ddinbych a Garem. Mae ein Cynllun Corfforaethol yn nodi'r hyn yr ydym am ei gyflawni ar gyfer pobl a chymunedau Sir Ddinbych dros y 5 mlynedd nesaf. Mae'r Cynllun yn cynnwys chwe thema.

Diweddariad am Gyfleuster Ystafell Newid Gerddi’r Coroni

Mae Cyngor Sir Ddinbych yn chwilio am sefydliad partner i reoli a gweithredu y cyfleuster Ystafell Newid yng Ngerddi’r Coroni Rhyl.

Bydd y cyfleuster o reidrwydd ar gael i bob sefydliad chwaraeon sy’n defnyddio safle'r Gerddi.

Bydd y partner llwyddiannus sydd â diddordeb yn gyfrifol yn llwyr am gynnal a chadw'r adeilad, agor a chau'r cyfleuster yn ogystal â chymryd archebion mewn modd addas dros y ffôn neu drwy e-bost.

Rhagwelir y bydd yr ymgeisydd llwyddiannus yn ymrwymo i drefniant prydles gyda’r Cyngor fel y landlord sydd â chyfrifoldebau diffiniedig dros atgyweirio ynghyd â rhwymedigaethau rheoli.

Dylai unrhyw un sydd  â diddordeb anfon e-bost at property.services@denbighshire.gov.uk gyda’r teitl “Cyfleusterau Newid Gerddi’r Coroni” yn glir ar yr e-bost erbyn 24 Rhagfyr.

Cymorth ariannol tuag at gost gwisg ysgol a phrydau ysgol am ddim

Mae cymorth ariannol ar gael tuag at gost gwisg ysgol a phrydau ysgol am ddim.

Mae rhagor o wybodaeth ynghylch a ydych chi'n gymwys ar gael ar y poster isod.

I wneud cais ewch i www.sirddinbych.gov.uk/budd-daliadau neu sganiwch y cod QR.

Gwelliannau i Barth Cyhoeddus Sgwâr San Pedr Rhuthun

Yn 2023, fe gadarnhaodd Llywodraeth y DU ei bwriad i roi £10.95 miliwn o gyllid grant i deg o brosiectau cyfalaf sy’n ceisio diogelu treftadaeth, lles a chymunedau gwledig unigryw Rhuthun.

Bydd y gwaith arfaethedig yn cael ei wneud gan OBR Construction ar Sgwâr Sant Pedr a bydd yn ceisio ehangu’r posibiliadau ar gyfer cynnal digwyddiadau ac adfywio adeiladau a thirnodau hanesyddol i gefnogi hunaniaeth leol, gan hyrwyddo balchder mewn lle a rhoi hwb i ddelwedd y dref ar yr un pryd.

Bydd y Contractwr yn dechrau trwy sefydlu eu compownd safle o 9 Chwefror 2026. Yna bydd y gwaith yn dechrau gyda mân waith ac arolygon o 23 Chwefror, a bydd paratoadau'n cael eu gwneud ar gyfer yr ardal waith cyn i'r deunyddiau gael eu danfon ym mis Mawrth. Er mwyn helpu’r Contractwr i sefydlu’r safle yn rhwydd ac i osgoi unrhyw oedi neu ddifrod i gerbydau, gofynnwn yn garedig bod yr ardal o’r maes parcio cyhoeddus at Ffordd y Parc (a amlygwyd yn y ddelwedd isod fel Compownd y Contractwr) yn cael ei gadw’n glir o gerbydau cyn y 9fed Chwefror.

Cedwir mynediad i gerddwyr ar draws yr holl hawliau tramwy cyhoeddus bob amser, a bydd hanner y maes parcio sydd agosaf at orsaf betrol Texaco yn dal i fod ar gael ar gyfer preswylwyr a'r cyhoedd.

Rydym yn deall y gall gwaith yng nghanol y dref fod yn anghyfleus, a bydd y Contractwr yn sicrhau bod yr aflonyddwch yn cael ei gadw i'r lleiafswm bob amser. Bydd y gwaith yn cael ei wneud fesul fel mai dim ond ardaloedd bach sy'n cael eu heffeithio ar unrhyw un adeg. Bydd manylion pob cyfnod yn cael eu cadarnhau cyn gynted â phosibl, a rhoddir rhybudd i bob preswylydd a busnes yn yr ardaloedd yr effeithir arnynt wythnos cyn i'r gwaith ddechrau.

Bydd y gwaith yn cael ei wneud rhwng 8:00yb a 6:00yp o ddydd Llun i ddydd Gwener. Os oes angen gwaith y tu allan i'r oriau hyn, byddwn yn rhoi rhybudd ymlaen llaw eto.

Drwy gydol y prosiect, bydd mynediad i gerddwyr yn cael ei reoli, bydd rampiau dros dro yn cael eu darparu ar gyfer hygyrchedd, bydd arwyddion clir a rhwystrau diogel yn eu lle. Bydd mynediad i eiddo a busnesau yn cael ei reoli, gyda chymorth ar gael os oes angen.

Bydd Swyddog Cyswllt y Busnes/Cyhoedd pwrpasol ar gael drwy gydol y gwaith i gynorthwyo gydag ymholiadau a threfniadau mynediad, a gellir cysylltu â nhw drwy e-bost: RuthinEnquiries@OBRConstruction.com

Diolch am eich amynedd a'ch dealltwriaeth tra bod y gwelliannau hyn yn cael eu cyflawni. Edrychwn ymlaen at gyflwyno cynllun gorffenedig a bydd o fudd i drigolion, busnesau ac ymwelwyr â Rhuthun. Os oes gennych unrhyw gwestiynau neu bryderon, mae croeso i chi gysylltu â ni: RuthinEnquiries@OBRConstruction.com neu swyddfarhaglencorfforaethol@sirddinbych.gov.uk      

Gwaith gan wasanaethau stryd y Cyngor

Mae’r prosiect hwn wedi ei ariannu gan Llywodraeth y DU drwy Gronfa Ffyniant Gyffredin y DU.’

Rhoddwyd hwb i dwristiaeth yn y sir dros dymor yr haf 2025 drwy help gan Cronfa Ffyniant Gyffredin y DU.

Llwyddodd gwasanaethau stryd Cyngor Sir Ddinbych i sicrhau'r cyllid hwn o'r DU yn ystod tymor yr haf i alluogi'r tîm i ddarparu gwasanaethau glanhau strydoedd gwell drwy gydol y misoedd prysur sy’n denu twristiaid i’r sir.

Galluogodd y cyllid i’r gwasanaeth glirio a pharatoi ardaloedd cyhoeddus glân a chroesawgar yn ein prif drefi twristiaeth drwy gydol tymor yr haf.

Isod mae enghreifftiau o waith cyn ac ar ôl gan y tîm yn ystod tymor yr haf 2025.

Nod Cronfa Ffyniant Gyffredin y DU yw meithrin balchder mewn lle a chynyddu cyfleoedd bywyd ledled y DU gan fuddsoddi mewn cymunedau a lleoedd, a chefnogi busnesau lleol, a phobl a sgiliau.

I gael rhagor o wybodaeth, ewch i https://www.gov.uk/government/publications/uk-shared-prosperity-fund-prospectus/bd1a92ce-8acd-46b9-947c-45cb2e76d863

Gwaith Paratoi Prawf Traffig Prestatyn

O 13 Ebrill ymlaen, bydd Cyngor Sir Ddinbych yn dechrau prawf i gael system ddwyffordd ar Ffordd y Bont ym Mhrestatyn, er mwyn gweld a fydd hynny’n lleddfu tagfeydd yn yr ardal.

Gofynnwyd am y prawf yn dilyn adborth y bu i’r Cyngor ei dderbyn mewn ymgynghoriadau diweddar â’r cyhoedd, fel rhan o’r prosiect gwella’r parth cyhoeddus ar Stryd Fawr Prestatyn.

Cyn i’r prawf dechrau, bydd gwaith paratoi yn digwydd ddydd Sadwrn a dydd Sul (11 a 12 Ebrill). Bydd hyn yn cynnwys:

• Bagio goleuadau ac arwyddion nad oes eu hangen yn ystod y prawf traffig
• Newid marciau ffordd, addasu signalau a chodi arwyddion cyfeiriadol ar gyfer y prawf.
• Bydd Ffordd y Bont ar gau o 8am ar 11 Ebrill a bydd yn ailagor unwaith y bydd y gwaith wedi'i gwblhau, gallai hyn fod mor hwyr â 11pm ar ddydd Sul 12 Ebrill.
• Bydd dargyfeiriad ar waith dros y penwythnos tra bod y gwaith paratoi yn digwydd.
• Bydd y traffig sy'n mynd allan o waelod y Stryd Fawr sy'n gadael wrth y gylchfan fach yn cael ei gyfeirio tuag at rhan isaf y Stryd Fawr i Ffordd Penisardre.
• Ar ddydd Sul 12 Ebrill, bydd lôn ar gau ar Ffordd Pendyffryn i Bridge Road (tua 4pm – 9pm) i guddio'r arwyddion gyda cherrig picker. Yn ystod yr amser hwn bydd dargyfeiriad unffordd ar waith.

Am ragor o wybodaeth am y prawf traffig cliciwch yma.

Ysbrydoliaeth am beth i'w wneud yn Sir Ddinbych!

Ydych chi eisiau ysbrydoliaeth am y pethau gorau i’w gwneud yn Sir Ddinbych er mwyn cynllunio eich antur nesaf? Darllenwch y blogiau diweddaraf ar wefan Gogledd Ddwyrain Cymru.

Cyngor i ymgysylltu â busnesau'r Rhyl wrth i'r prosiect fynd rhagddo

Yn dilyn cymeradwyaeth y cabinet i brosiectau Adfywio Lleol a ariennir gan Lywodraeth y DU symud i'r cyfnod cyn-adeiladu, bydd y cyngor nawr yn ymgysylltu â busnesau a thrigolion canol tref y Rhyl i ddatblygu'r gwaith dylunio ar gyfer y prosiect ymhellach.

Yn dilyn cyfnod y Pasg, bydd y cyngor yn dechrau rhaglen o ymgysylltu â busnesau lleol i drafod y cynllun arfaethedig yn fanylach.

Bydd y trafodaethau hyn yn canolbwyntio ar faterion gweithredol allweddol, gan gynnwys danfoniadau a rheoli gwastraff, er mwyn sicrhau bod unrhyw aflonyddwch posibl yn cael ei leihau a bod effeithiau'n cael eu rheoli'n ofalus drwy gydol y cyfnod adeiladu.

Nod y prosiectau yw trawsnewid yr ardal o amgylch Tŵr y Cloc yn ofod sy'n gyfeillgar i gerddwyr, trwy ei wneud yn fwy deniadol, hygyrch a gwell ei gysylltiad â'r promenâd.

Am fwy o wybodaeth cliciwch yma.

Clirio sgwter plentyn oddi ar draeth ym Mhrestatyn wrth gasglu sbwriel

Cafodd sgwter plentyn ac eitemau eraill eu clirio oddi ar draeth Prestatyn yn ystod digwyddiad casglu sbwriel yn ddiweddar. 

Wedi'i drefnu gan Dîm Risg Llifogydd Cyngor Sir Dinbych, llwyddodd 8 gwirfoddolwr i gasglu 11 bag o sbwriel o draeth Barkby a'r cyffiniau ar y diwrnod. Darparodd Cadwch Gymru'n Daclus hefyd rywfaint o'r offer casglu sbwriel a ddefnyddiwyd yn y digwyddiad a gynhaliwyd yr wythnos hon trwy Hwb Casglu Sbwriel Cyngor Tref Prestatyn.

Daeth y grŵp o hyd i eitemau eraill hefyd yn cynnwys bymper car, rheiliau, bin a sgwter plentyn ar y traeth.

Trefnwyd y digwyddiad hwn i fynd i'r afael ag effaith sbwriel morol yn yr ardal a all greu rhwystrau mewn dyfrffyrdd a draeniau, gan atal llif y dŵr, ac arwain at fwy o berygl o lifogydd yn lleol yn bellach i fyny’r afon.

Gall cael gwared ar y sbwriel oddi ar y traeth hefyd gefnogi amddiffynfeydd naturiol fel glannau, twyni a dolydd morwellt gan eu bod yn gallu cynnal eu swyddogaeth naturiol fel amddiffynfeydd yn erbyn y môr yn well. Mae’r sesiwn casglu sbwriel, sydd wedi dod yn ddigwyddiad misol, hefyd yn helpu i wella’r amgylchedd i breswylwyr lleol ac ymwelwyr. 

Mis o gydweithio ac effaith gadarnhaol i Sir Ddinbych yn Gweithio

Gwelodd mis Chwefror Sir Ddinbych yn Gweithio yn cyflawni gweithgarwch sylweddol ar lefel genedlaethol, leol a chymunedol, gan helpu i ehangu cyfleoedd i drigolion.

Ymunodd Sir Ddinbych yn Gweithio â phartneriaid yn nigwyddiad Trailblazer Cymru gyfan, gan ddod â’r tri ardal beilot Trailblazer ynghyd sef Blaenau Gwent, Sir Ddinbych a Chastell-nedd Port Talbot. Darparodd y digwyddiad lwyfan i archwilio arferion sy’n datblygu, trafod y gefnogaeth sy’n cael ei darparu i bobl â rhwystrau cymhleth a lluosog, ac amlygu’r arloesedd sy’n digwydd ar draws y tair ardal. Atgyfnerthodd sut mae dulliau lleol, sy’n seiliedig ar gymunedau, yn llywio datblygiad cynnar Trailblazer ac yn dylanwadu ar gyfeiriad ehangach cymorth cyflogadwyedd yng Nghymru.

Croesawodd Sir Ddinbych yn Gweithio newyddiadurwyr o The Guardian hefyd fel rhan o brosiect cenedlaethol parhaus y papur newydd, Against The Tide, sef cyfres fanwl sy’n archwilio profiadau pobl ifanc sy’n tyfu i fyny mewn trefi arfordirol ledled y DU.

Mae’r Rhyl yn un o’r cymunedau sy’n cael sylw yn y prosiect, a chanolbwyntiodd yr ymweliad ar yr heriau sy’n wynebu pobl ifanc leol yn ogystal â’r gwaith dan arweiniad y gymuned sy’n agor cyfleoedd newydd. Fel rhan o’r ymweliad, mynychodd y newyddiadurwyr sesiwn Pobi a Phitsa Sir Ddinbych yn Gweithio, a ddarparwyd mewn cydweithrediad â Use Your Loaf Training Bakery.

Darparodd y sesiwn amgylchedd lle gallai cyfranogwyr feithrin hyder, dysgu sgiliau ymarferol a chymryd rhan mewn gweithgareddau ystyrlon. Rhoddodd gipolwg i The Guardian ar brofiadau dydd i ddydd pobl ifanc sy’n ymgysylltu â gwasanaethau Sir Ddinbych yn Gweithio, gan gynnwys rhai o’r rhwystrau y maent yn eu hwynebu a’r partneriaethau cymunedol sy’n eu helpu i symud ymlaen.

Dangosodd yr ymweliad sut mae cefnogaeth gydlynol sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn yn helpu trigolion i feithrin hyder, cysylltu ag eraill a chymryd camau tuag at ddyfodol gwell.

Gwelodd mis Chwefror hefyd gynnal Ffair Swyddi hynod lwyddiannus gan Sir Ddinbych yn Gweithio yn 1891 yn y Rhyl, gan ddod â dros 520 o drigolion ynghyd â mwy na 50 o arddangoswyr busnes.

Cysylltodd y digwyddiad geiswyr gwaith â chyflogwyr a darparwyr hyfforddiant ar draws ystod eang o sectorau, gan gynnwys lletygarwch, manwerthu, adeiladu, gofal a gwasanaethau cyhoeddus. Cafodd mynychwyr gyfle i gwrdd â recriwtwyr yn uniongyrchol, gofyn cwestiynau am swyddi gwag cyfredol, a chael mynediad at gefnogaeth ar y pryd gan staff Working Denbighshire.

Arweiniodd y niferoedd cryf at lawer o drigolion yn sicrhau cyfweliadau dilynol neu’n cofrestru ar gyfer cymorth ychwanegol i’w helpu i symud yn nes at gyflogaeth. Mae’r ymateb cadarnhaol gan gyflogwyr a chyfranogwyr fel ei gilydd yn adlewyrchu momentwm cynyddol gwaith cyflogadwyedd Sir Ddinbych yn Gweithio a’i ymrwymiad i greu cyfleoedd gwirioneddol ac ymarferol i bobl leol.

Dywedodd Melanie Evans, Prif Reolwr, Cyflogaeth Strategol:

“Roedd y gweithgareddau drwy gydol mis Chwefror yn atgyfnerthu pwysigrwydd cefnogaeth cyflogaeth a yrrir yn lleol, sy’n gydweithredol ac wedi’i seilio ar anghenion ein trigolion. Mae’r mewnwelediadau a gafwyd drwy’r digwyddiadau hyn yn dangos pa mor hanfodol yw’r gwaith hwn. Wrth symud ymlaen, bydd y profiadau hyn yn helpu i lunio’r ffordd rydym yn parhau i gefnogi pobl â rhwystrau cymhleth i gael mynediad at gyfleoedd.”

Gyda’i gilydd, mae’r ymgysylltiadau amlwg hyn yn dangos un o fisoedd mwyaf bywiog a chynhyrchiol Sir Ddinbych yn Gweithio hyd yma, gan amlygu’r galw cynyddol am ei wasanaethau.

Bydd Sir Ddinbych yn Gweithio yn parhau i gydweithio â phartneriaid a chymunedau i ddarparu cefnogaeth i unigolion sy’n chwilio am gyflogaeth, hyfforddiant a chyfleoedd datblygu personol.

I gael y wybodaeth ddiweddaraf am ddigwyddiadau sydd ar y gweill, cyfleoedd hyfforddi a’r cymorth sydd ar gael, ewch i’n gwefan.

Mae Sir Ddinbych yn Gweithio yn cael ei ariannu’n rhannol drwy Raglen Cymunedau am Waith a Mwy Llywodraeth Cymru.

Digwyddiad ymgysylltu â'r farchnad ar gyfer cynllun gwella parth cyhoeddus Prestatyn

Cynhelir digwyddiad ymgysylltu â'r farchnad ar gyfer cynllun gwella parth cyhoeddus Prestatyn ddydd Gwener 24 Ebrill, gan wahodd contractwyr, ymgynghorwyr a chyflenwyr i ddysgu mwy am y prosiect sydd ar y gweill.

Cynhelir y digwyddiad yn Llyfrgell Prestatyn rhwng 10:00am a 3:00pm a'i nod yw darparu gwybodaeth gynnar am gwmpas ac amcanion y cynllun.

Bydd cyfle i’r rhai sy’n mynychu cael trosolwg o’r cynigion ac ymgysylltu’n uniongyrchol â Thîm y Prosiect.

Mae'r digwyddiad ymgysylltu â'r farchnad yn rhan o'r broses cyd-gaffael a'i fwriad yw helpu i lunio'r broses o gyflawni'r cynllun drwy annog deialog gynnar â'r farchnad. Anogir sefydliadau sydd â diddordeb mewn mynychu i gofrestru drwy GwerthwchiGymru.

Mae'r digwyddiad ymgysylltu hwn ar agor i bob parti sydd â diddordeb ac mae'n rhoi cyfle i ddeall y prosiect, yr amserlenni disgwyliedig, a'r dull caffael.

A wyddoch chi mai dim ond unwaith y mae'n rhaid i chi wneud cais i gael eich cynnwys ar y gofrestr tai?

Ydych chi'n gwybod beth mae SARTH yn ei olygu?

Mae SARTH yn sefyll am ‘Single Access Route to Housing’ sef 'Llwybr Mynediad Sengl i Dai’.

Dyma lle, os ydych chi am gael eich cynnwys ar y Gofrestr Tai, dim ond un cais y bydd yn rhaid i chi ei wneud. Yn lle gwneud cais i wahanol gymdeithasau tai ar wahân, rydych chi'n cwblhau un cais sy'n cael ei rannu ar draws yr holl landlordiaid hynny sy'n rhan o'r cynllun.

Mae ‘Llwybr Mynediad Sengl i Dai’ (SARTH) yn cael ei rannu gan bob darparwr tai cymdeithasol yn Sir Ddinbych gan gynnwys:

• Cyngor Sir Dinbych
• Tai Sir Ddinbych
• Grŵp Cynefin
• ClwydAlyn
• Tai Gogledd Cymru a Thai Cymru a'r Gorllewin
• ADRA
• Cartrefi Conwy

Ar ôl i chi wneud cais i fynd ar y Gofrestr Tai, yna caiff eich angen chi am dŷ gael ei asesu a'ch bod chi'n cael eich rhoi mewn band blaenoriaeth, gan helpu i sicrhau bod tai'n cael eu dyrannu mewn ffordd deg a thryloyw i'r rhai sydd eu hangen fwyaf.

Mae'r holl wybodaeth sydd angen i chi ei gwybod am y cynllun, a sut i wneud cais, ar ein gwefan.

A wyddoch chi sut i rhoi eich enw i lawr ar gyfer y Gofrestr Tai?

Ydych chi'n gwybod beth mae SARTH yn ei olygu? Mae SARTH yn sefyll am ‘Single Access Route to Housing’ sef 'Llwybr Mynediad Sengl i Dai’. Dyma lle, os ydych chi am gael eich cynnwys ar y Gofrestr Tai, dim ond un cais y bydd yn rhaid i chi ei wneud. Yn lle gwneud cais i wahanol gymdeithasau tai ar wahân, rydych chi'n cwblhau un cais sy'n cael ei rannu ar draws yr holl landlordiaid hynny sy'n rhan o'r cynllun. Mae ‘Llwybr Mynediad Sengl i Dai’ (SARTH) yn cael ei rannu gan bob darparwr tai cymdeithasol yn Sir Ddinbych. Ar ôl i chi wneud cais i fynd ar y Gofrestr Tai, yna caiff eich angen chi am dy gael ei asesu a'ch bod chi'n cael eich rhoi mewn band blaenoriaeth, gan helpu i sicrhau bod tai'n cael eu dyrannu mewn ffordd deg a thryloyw i'r rhai sydd eu hangen fwyaf.

Mae'r holl wybodaeth sydd angen i chi ei gwybod am y cynllun, a sut i wneud cais, ar ein gwefan.

A wyddoch chi y gallwch wylio cyfarfodydd y Cyngor arlein?

Gallwch weld gweddarllediadau byw ac wedi eu recordio o gyfarfodydd pwyllgorau’r Cyngor ar unrhyw adeg.

Mae'r holl bapurau hefyd i'w gweld gan gynnwys yr agenda a phenderfyniadau.

Os hoffech chi ddarganfod mwy am beth syn digwydd yn y Cyngor, edrychwch ar y calendr cyfarfodydd i weld beth sy’n mynd ymlaen.

A wyddoch chi fod 1.9% o wariant Treth y Cyngor yn mynd tuag at Warchod y Cyhoedd ac Iechyd yr Amgylchedd?

Mae 1.9% o wariant Treth y Cyngor yn mynd tuag at Warchod y Cyhoedd ac Iechyd yr Amgylchedd ac fel rhan o hyn, mae'r Cyngor yn archwilio oddeutu 720 o fwytai, caffis a lleoliadau pryd ar glud bob blwyddyn i sicrhau eu bod yn gweithredu'n ddiogel ar gyfer trigolioin Sir Ddinbych.

Yn ogystal, mae'r Cyngor yn ymateb i dros 1,200 o geisiadau bob blwyddyn sy'n berthnasol i dai a llygredd.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan

Wyddoch chi mai 1.8% o wariant Treth Cyngor sy’n mynd ar wagu biniau ac ailgylchu?

Mae 1.8% o wariant eich Treth Cyngor yn mynd ar wagio biniau ac ailgylchu sy’n cyfateb i £32.89 y flwyddyn (yn seiliedig ar eiddo Band D).

Am hyn, mae’r Cyngor yn casglu oddeutu 73,000 o finiau o fwy na 47,000 o gartrefi bob wythnos ar draws y sir.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan

A wyddoch chi fod 0.8% o wariant Treth Cyngor yn mynd tuag at oleuadau stryd?

Mae 0.8% o wariant Treth Cyngor yn mynd tuag at oleuadau stryd.

Am hyn, mae’r Cyngor yn cynnal 11,763 o oleuadau stryd a 1,547 o arwyddion a physt wedi’u goleuo

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan

A wyddoch chi bod 2.9% o wariant Treth Cyngor yn mynd ar drafnidiaeth ysgol?

Mae 2.9% o wariant Treth Cyngor yn mynd ar drafnidiaeth ysgol.

Am hyn, mae'r Cyngor yn cludo oddeutu 2,871 o ddisgyblion yn ddiogel i 75 ysgol ledled y sir.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan

Gwasanaeth Ieuenctid Sir Ddinbych

Mae Gwasanaeth Ieuenctid Sir Ddinbych yn agored i bawb 11 i 25 oed. Mae nhw yn cynnig gweithgareddau a chyfleoedd cymdeithasol i ddatblygu diddordebau yn ogystal â helpu a chefnogi unrhyw un sydd ei angen. I ddod o hyd i glwb ieuenctid lleol neu i gael cymorth a chefnogaeth i blant a phobl ifanc, ewch i’n gwefan.

A wyddoch chi bod 29.8% o wariant Treth Cyngor yn mynd tuag at ofal cymdeithasol i blant ac oedolion?

Mae 29.8% o wariant Treth Cyngor yn mynd tuag at ofal cymdeithasol i blant ac oedolion.

A gyda 36.7% yn mynd i ysgolion ac addysg, mae hyn yn golygu bod dros 66% o’ch Treth Cyngor yn mynd i warchod y mwyaf bregus yn ein cymdeithas.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan.

A wyddoch chi fod 1.8% o wariant Treth Cyngor yn mynd tuag at ffyrdd ac isadeiledd?

Mae 1.8% o wariant eich Treth Cyngor yn mynd tuag at ffyrdd ac isadeiledd.

O fewn hyn mae’r gwasanaeth yn gyfrifol am 1,419km o briffyrdd (ag eithrio cefnffyrdd), 601 o bontydd priffyrdd a cheuffosydd, 302 o waliau cynnal a 26,000 o geunentydd.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan

A wyddoch chi fod gan Sir Ddinbych yn Gweithio tudalennau ar ein gwefan?

Mae gan Sir Ddinbych yn Gweithio dudalennau ar wefan y Cyngor.

Mae Sir Ddinbych yn Gweithio yma i helpu preswylwyr 16 oed a hŷn a allai fod yn ei chael yn anodd neu sy’n poeni am arian. P’un ai a ydych chi’n chwilio am waith neu angen cefnogaeth i godi eich hun yn ôl ar eich traed, mae nhw yma i’ch arwain chi tuag at ddyfodol gwell. Ewch i'n gwefan i gael gweld beth sydd gennyn nhw i gynnig.

A wyddoch chi?

Mae 36.7% o'ch Treth Cyngor yn cael ei wario ar ysgolion ac addysg, a 29.8% yn cael ei wario ar ofal cymdeithasol, sy'n golygu bod dros 66% o'ch Treth Cyngor yn mynd ar amddiffyn y mwyaf bregus yn ein cymdeithas.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan.

A wyddoch chi bod 64% o gyllideb y Cyngor yn mynd ar addysg, ysgolion a gofal cymdeithasol?

Mae 64% o gyllideb y Cyngor yn mynd ar addysg, ysgolion a gofal cymdeithasol? Mae 14% arall wedi'i neilltuo i bethau fel cynllun cenedlaethol Cymru gyfan ar gyfer budd-dal y Dreth Gyngor a'r ardoll y mae'n rhaid i ni ei thalu i Awdurdod Tân ac Achub Gogledd Cymru, sydd wedyn ond yn gadael 22% ar ôl ar gyfer holl wasanaethau eraill y Cyngor gan gynnwys gwagio biniau ac ailgylchu, cynllunio a diogelu'r cyhoedd, diogelu atyniadau treftadaeth, cludo disgyblion i'r ysgol.

Gallwch ddysgu mwy am ble mae'r gyllideb yn mynd ar y tudalennau newyddion.

A wyddoch chi bod rhan o'ch Treth Cyngor yn mynd tuag at y Gwasanaeth Tân?

Oeddech chi'n gwybod bod rhan o'ch Treth Cyngor yn mynd tuag at y Gwasanaeth Tân?

Nid yw'r holl Dreth Cyngor a gesglir yn talu am ddim ond gwasanaethau'r cyngor, mae 2.5% yn mynd tuag at y Gwasanaeth Tân. I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan.

Prydau ysgol am ddim

Mae pob plentyn oed cynradd yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim drwy'r cynllun Prydau Ysgol Cynradd Cynradd Cyffredinol. Mae hon yn fenter gan Lywodraeth Cymru sydd wedi'i sefydlu i helpu gyda'r costau byw cynyddol. Gallwch ddarganfod rhagor o wybodaeth ar wefan y Cyngor.

Mae Treth y Cyngor yn cynrychioli dim ond 25% o arian y Cyngor

Mae Treth y Cyngor ond yn cyfrif am 25% o gyfanswm cyllid y Cyngor. Pan fyddwch yn talu eich bil Treth y Cyngor blynyddol, mae 1.8% o hwnnw’n talu am gasgliadau gwastraff ac ailgylchu – sy’n cyfateb i £32.89 y flwyddyn (yn seiliedig ar dreth gyngor eiddo Band D o £1,799.48 y flwyddyn). Mae'r rhan fwyaf o wariant Treth y Cyngor yn mynd tuag at y rhai mwyaf agored i niwed mewn cymdeithas - ysgolion ac addysg yw'r gwariant mwyaf sy'n cyfrif am 36.7% tra bod gofal oedolion a gofal cymdeithasol yn cyfrif am 29.8%. Darganfyddwch fwy ar ein gwefan.

A wyddoch chi fod 1.1% o wariant Treth y Cyngor yn mynd tuag at y gwasanaeth Cefn Gwlad?

Mae 1.1% o wariant Treth Cyngor yn mynd tuag at y Gwasanaeth Cefn Gwlad sy'n rheoli dros 80 o safleoedd cefn gwlad, dros 1,200 hectar o fannau gwyrdd ar gyfer hamdden a chadwraeth.

Mae'r rhain yn amrywio o Barc Gwledig Loggerheads a Moel Fammau, Planhigfa Goed y Sir yn Llanelwy, Pwll Brickfield yn y Rhyl, Prestatyn Dyserth Way, Llantysilio Green yn Nyffryn Dyfrdwy a nifer o safleoedd cymunedol llai ar draws y Sir.

Mae gan y Gwasanaeth dîm arbenigol yn y maes Ecoleg a Choed ledled y Sir,  y dynodiad Tirwedd Genedlaethol, hamdden a hawliau tramwy, sy'n trefnu teithiau cerdded natur ar gyfer iechyd ac yn rheoli'r Ganolfan Cefn Gwlad yn Loggerheads ac arlwyo ym Mhlas Newydd.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan

Llawrlwytho eLyfrau, llyfrau sain, papurau newydd ac yn y blaen

Gallwch chi lawrlwytho eLyfrau, llyfrau sain, cylchgronau digidol a phapurau newydd am ddim gan ddefnyddio ap Borrowbox? Y cyfan sydd ei angen arnoch chi yw eich cerdyn llyfrgell a'ch PIN. Ddim yn aelod o'r llyfrgell? Mae ymuno ar-lein am ddim www.sirddinbych.gov.uk/llyfrgelloedd.  

Sir Ddinbych yn Gweithio yn cynnig sesiynau llesiant yn wythnosol

Fod Sir Ddinbych yn Gweithio yn cynnig sesiynau llesiant wythnosol am ddim ledled y sir – gan gynnwys galwadau heibio, teithiau cerdded llesiant, cefnogaeth i bobl ifanc, a gweithgareddau i hybu hyder. Maen nhw ar agor i holl drigolion Sir Ddinbych 16+ oed, ac yn hollol rhad ac am ddim! Edrychwch ar yr amserlen a’r digwyddiadau diweddaraf yma. 

A wyddoch chi bod Tîm Trwyddedu’r Cyngor wedi lansio eu safonau gwasanaeth newydd.

Bod Tîm Trwyddedu’r Cyngor wedi lansio eu safonau gwasanaeth newydd. Mae’n egluro beth allwch chi ei ddisgwyl wrth wneud cais am drwyddedau, yn ystod archwiliadau a gorfodi, a sut i gysylltu neu roi adborth. Am ragor o wybodaeth ewch i’n gwefan.

A wyddoch chi mai 0.9% o wariant Treth y Cyngor sy'n mynd ar Wasanaeth Treftadaeth y sir?

Mae Gwasanaeth Treftadaeth Sir Ddinbych yn cyfrif am 0.9% o wariant Treth y Cyngor.

Am hyn, mae'n cadw ac yn hyrwyddo hanes unigryw'r sir, gan ofalu am safleoedd hanesyddol pwysig gan gynnwys Carchar Rhuthun, Plas Newydd, Nantclwyd Y Dre, Amgueddfa'r Rhyl (wedi'i lleoli yn y llyfrgell) a storfa gasgliadau fawr.

Drwy ddiogelu'r rhain mae'r gwasanaeth yn sicrhau bod hanes cyfoethog Sir Ddinbych yn parhau i fod yn hygyrch ar gyfer addysg, lles a mwynhad.

Trwy ein hatyniadau, digwyddiadau a rhaglenni dysgu, rydym yn cefnogi balchder lleol, twristiaeth ddiwylliannol a'r economi wrth amddiffyn treftadaeth ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

I ddarganfod mwy am sut caiff Treth y Cyngor ei wario ewch i'n gwefan

Blodau Gwyllt Sir Ddinbych: Dderwen

Dewch i ddysgu sut mae ein Planhigfa Goed yn gwarchod blodau gwyllt a choed fel yr hen dderwen ddoeth ar 28 Mai fel rhan o Wythnos Blodau Gwyllt Sir Ddinbych. Archebwch eich lle ar y daith yma -  http://bit.ly/4eF8lGz

Blodau Gwyllt Sir Ddinbych: Planhigfa Goed

Byddwn yn cynnal taith dywys o amgylch ein Planhigfa Goed fel rhan o Wythnos Blodau Gwyllt flynyddol Sir Ddinbych ar 28 Mai. Dyma Sam, un o Gynorthwywyr y Blanhigfa Goed, yn dweud mwy am yr hyn fydd i’w weld ar y diwrnod. Gallwch archebu eich lle ar y daith drwy ddilyn y ddolen isod.

http://bit.ly/4eF8lGz

Wythnos Blodau Gwyllt 2026

Gwyllt 2026 yn dechrau ar 25 Mai a dyma Ellie, Swyddog Bioamrywiaeth, i roi cipolwg i chi ar yr hyn sydd ar y gweill – gwyliwch. Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon

Grŵp Casglu Sbwriel Morol

Mae Tîm Perygl Llifogydd Cyngor Sir Ddinbych a gwirfoddolwyr wedi dod at ei gilydd i gasglu dros 30 bag o sbwriel ar hyd arfordir Prestatyn. 

Mae nifer o ddigwyddiadau wedi’u cynnal eleni i fynd i'r afael ag effaith sbwriel morol yn yr ardal a all greu rhwystrau mewn dyfrffyrdd a draeniau, gan atal llif y dŵr ac arwain at fwy o berygl o lifogydd yn lleol yn bellach i fyny’r afon.

Gall cael gwared ar y sbwriel oddi ar y traeth hefyd gefnogi amddiffynfeydd naturiol fel glannau, twyni a dolydd morwellt gan eu bod yn gallu cynnal eu swyddogaeth naturiol fel amddiffynfeydd yn erbyn y môr yn well.

Gwyliwch y clip yma am fwy o wybodaeth.

Cofrestru Llety Ymwelwyr yng Nghymru

Bydd gofyn i unrhyw un sy'n derbyn archebion ar gyfer llety dros nos yng Nghymru — o westeion achlysurol i weithredwyr gwestai mawr — gofrestru eu llety gydag Awdurdod Cyllid Cymru (ACC) pan fydd y gofrestr yn lansio'r hydref hwn.

Bydd y cynllun cofrestru llety ymwelwyr newydd yn lansio yn hydref 2026. Cyn hyn, mae'r ACC yn annog gwesteiwyr a busnesau i gofrestru am ddiweddariadau fel y gallant dderbyn nodyn atgoffa, canllawiau, a'r wybodaeth ddiweddaraf wrth i'r dyddiad cofrestru agosáu.

Am ragor o wybodaeth ac i gofrestru ar gyfer hysbysiadau am y cynllun cofrestru newydd, ewch i wefan Awdurdod Cyllid Cymru.

Dal Gwyfynod

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Taith Gerdded Gwenoliaid Duon

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Taith Planhigfa Goed

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Noson Ystlumod

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Taith Dywys Blodau Gwyllt: Rhuddlan

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Taith Dywys Blodau Gwyllt: Rhuthun

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Taith Dywys Blodau Gwyllt: Dinbych

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Taith Dywys Blodau Gwyllt: Corwen

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu 

Taith Dywys Blodau Gwyllt: Rhyl

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu

Taith Dywys Blodau Gwyllt: Prestatyn

Os oes gennych ddiddordeb mewn mynychu unrhyw un o'r digwyddiadau cliciwch ar y ddolen hon i archebu